Στα πλαίσια των σωστικών ανασκαφών που ξεκίνησε το 2024 η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής στο αρχαιολογικό υποέργο του έργου «Διευθέτηση-Οριοθέτηση Ρέματος Ραφήνας», ήρθε στο φως μια εξαιρετικά σημαντική ταφή εντός πίθου, η οποία χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3200-2000 π.Χ.).

Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, ο πίθος είχε εναποτεθεί σε λάκκο που είχε ανοιχθεί στο αργιλόχωμα της νότιας όχθης του ρέματος. Αποτελείται σε ύψος 1,74 μ., διαθέτει οριζόντιες λαβές στην περιφέρεια της κοιλιάς, ενώ φέρει την εμβληματική σχοινοειδή ανάγλυφη διακόσμηση περιμετρικά του λαιμού και των λαβών. Το στόμιο του είχε σφραγιστεί με ημικυκλικό τοίχο από ποταμίσιες κροκάλες, ενώ δύο μεγάλοι λίθοι με μικρότερους πλακοειδείς αναμεσά τους δημιουργούσαν ψευδόθυρα με παραστάδες και κατώφλι προς το εσωτερικό του αγγείου. Μέσα του, πάνω σε στρώμα άμμου και βότσαλων, ανασύρθηκαν οστά δύο ανθρώπων, καλυμμένα από μεγάλους λίθους που καταλάμβαναν σχεδόν όλο τον διαθέσιμο χώρο.

Μεταξύ των κτερισμάτων εντοπίστηκαν χάλκινη λαβίδα, ωοειδής πλακοειδής λίθος (τράπεζα), αιχμές οψιανού και αγγεία. Η ιδιαίτερη φροντίδα που διακρίνει τη διαμόρφωση του μνημείου αποτυπώνει τον σεβασμό προς τους νεκρούς. Η εν λόγω απομονωμένη ταφή, παρά την ύπαρξη οργανωμένων νεκροταφείων της ίδιας εποχής στο Τσέπι και το Μάτι Μαραθώνα, τον Άγιο Κοσμά Ελληνικού και τα Αστέρια Γλυφάδας, προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την ποικιλία των ταφικών εθίμων της 3ης χιλιετίας στην Αττική, καθώς και για τις κυκλαδικές και ανατολικές επιρροές.

Όπως επισημαίνεται στην ίδια ανακοίνωση, περίπου 2 μ. νοτιοανατολικά του πίθου εντοπίστηκε εκτεταμένος κυκλικός λάκκος με μακρόχρονη χρήση και ίχνη καύσης. Στο ανώτερο τμήμα του βρέθηκε βουκράνιο συνοδευόμενο από κεραμική και χάλκινα νομίσματα ιστορικών χρόνων, ενώ κοντά στον πυθμένα, πάνω σε παχύ στρώμα καύσης, αποκαλύφθηκαν σκελετός ιπποειδούς και οστά μικρότερων ζώων. Η αρχαιολογική μελέτη σε συνδυασμό με τη ζωοαρχαιολογική και τις αναλύσεις των φυσικών επιστημών, αναμένεται να ρίξει φως σε πιθανές τελετουργικές πρακτικές με θυσίες ζώων, όπως και στη διαχρονική ιερότητα του χώρου.

Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την αποκάλυψη από τον Δημήτριο Θεοχάρη των οικισμών της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στην περιοχή του παλαιού λιμένα (πλατεία Ελ. Βενιζέλου) και στη χερσόνησο του Ασκηταριού, τα πρόσφατα ευρήματα στις όχθες του ρέματος προσφέρουν νέα δεδομένα για την κοινωνική οργάνωση και τις μεταθανάτιες αντιλήψεις των κοινοτήτων της Ραφήνας.