Κάθε χρόνο στις 7 Απριλίου, η διεθνής κοινότητα γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, υπενθυμίζοντας ότι η υγεία παραμένει αδιαπραγμάτευτο ανθρώπινο δικαίωμα.
Η ημέρα θεσμοθετήθηκε το 1948, με αφορμή τη γέννηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, και από τότε αποτελεί σταθερό σημείο αναφοράς για την ανάδειξη ζωτικών ζητημάτων δημόσιας υγείας και την αναγκαιότητα ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες περίθαλψης.
Το 2026, το επίσημο μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας, «Μαζί για την Υγεία. Με την επιστήμη», υπογραμμίζει το ρόλο της επιστημονικής γνώσης και της διεθνούς συνεργασίας απέναντι στις σύγχρονες απειλές. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσέγγιση One Health («Ενιαία Υγεία»), που διασυνδέει την ανθρώπινη υγεία με την υγεία των ζώων και του περιβάλλοντος, προωθώντας ολιστική στρατηγική πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων.
Σε έναν κόσμο γεμάτο υγειονομικές προκλήσεις, ο ΠΟΥ καλεί όλους να στηρίξουν την επιστήμη, αξιοποιώντας αξιόπιστα δεδομένα και τεκμηριωμένες κατευθυντήριες οδηγίες.
Παράλληλα, ωστόσο, η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα οξύ εσωτερικό πρόβλημα: τη συνεχιζόμενη φυγή νέων γιατρών στο εξωτερικό. Σύμφωνα με στοιχεία του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ), την περίοδο 2020-2025 περισσότεροι από 5.400 γιατροί αναζήτησαν επαγγελματικές ευκαιρίες εκτός συνόρων.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο πρόεδρος του ΙΣΑ Γιώργος Πατούλης επισημαίνει ότι η «διαρροή» επιστημονικού δυναμικού συνιστά μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, εντείνοντας υπάρχουσες ελλείψεις και θέτοντας σε κίνδυνο την μελλοντική του επάρκεια.
«Η μαζική μετανάστευση των νέων ιατρών είναι μία από τις πιο κρίσιμες προκλήσεις που σηκώνει σήμερα το σύστημα υγείας της χώρας. Το φαινόμενο δεν είναι απλώς αριθμητικό· είναι βαθιά ποιοτικό και στρατηγικό, καθώς η Ελλάδα χάνει το πιο δυναμικό, επιστημονικά καταρτισμένο και ελπιδοφόρο τμήμα του ιατρικού της δυναμικού», τόνισε ο κ. Πατούλης.
Το 2020 αποχώρησαν 347 ανειδίκευτοι, 554 ειδικευμένοι, σύνολο 901 γιατροί. Η πλειονότητα επέλεξε την Αγγλία—428 γιατροί—ενώ η Κύπρος ακολούθησε με 162.
Σχεδόν πανομοιότυπη ήταν η εικόνα το 2021: «μετανάστευσαν» 314 ανειδίκευτοι, 552 ειδικευμένοι, σύνολο 866 γιατροί. Πάλι πρώτη χώρα η Αγγλία με 379 γιατρούς και δεύτερη η Κύπρος με 160.
Το 2022 808 γιατροί εγκατέλειψαν τη χώρα—304 ανειδίκευτοι και 504 ειδικευμένοι. Οι περισσότεροι κατευθύνθηκαν στην Αγγλία (288), ακολουθούμενοι από Γαλλία (61), Γερμανία (54) και Ελβετία (50).
Το 2023 η τάση παρέμεινε σταθερή: 808 γιατροί έφυγαν—283 ανειδίκευτοι, 525 ειδικευμένοι. Η Αγγλία κράτησε την πρώτη θέση με 288 γιατρούς και η Κύπρος τη δεύτερη με 97.
Το 2024 καταγράφηκε αύξηση: ο ΙΣΑ εξέδωσε 1.047 πιστοποιητικά—398 ανειδίκευτοι, 649 ειδικευμένοι. Κορυφαία επιλογή παρέμεινε η Αγγλία με 274 γιατρούς και η Κύπρος με 118.
Μικρή κάμψη εμφανίστηκε το 2025, όταν αποχώρησαν 384 ανειδίκευτοι και 584 ειδικευμένοι. Η Αγγλία κράτησε και πάλι την πρωτιά με 319 γιατρούς και η Κύπρος τη δεύτερη θέση με 142.
«Οι νέοι γιατροί δεν φεύγουν τυχαία. Φεύγουν για συνθήκες αξιοπρέπειας. Φεύγουν για εκπαίδευση υψηλού επιπέδου. Φεύγουν γιατί αλλού συναντούν οργανωμένα συστήματα, ξεκάθαρες επαγγελματικές προοπτικές και αμοιβές που αντανακλούν την επιστημονική τους αξία.
Η αλήθεια είναι σκληρή: αν δεν χτίσουμε σύγχρονο, ανταγωνιστικό περιβάλλον, δεν θα συγκρατήσουμε τους νέους επιστήμονες. Και τότε το θέμα δεν θα αφορά μόνο το ιατρικό σώμα· θα αφορά την ίδια την επιβίωση του συστήματος υγείας», υπογραμμίζει ο Γιώργος Πατούλης.
«Η αντιστροφή του brain drain δεν γίνεται με ευχολόγια. Θέλει συγκεκριμένες, στοχευμένες πολιτικές», σημειώνει ο πρόεδρος του ΙΣΑ και προτείνει:
• Αξιοπρεπείς αμοιβές προσαρμοσμένες στα διεθνή δεδομένα, ώστε η παραμονή στην Ελλάδα να είναι επιλογή και όχι άθελή θυσία
• Σύγχρονο, οργανωμένο εκπαιδευτικό πλαίσιο, με πλήρη rotations και συνεχή αξιολόγηση
• Διεθνείς συνεργασίες και αδελφοποιήσεις με Ευρωπαϊκά και Αμερικανικά πανεπιστήμια και φορείς, ώστε οι νέοι γιατροί να αποκτούν εμπειρία και εξωστρέφεια
• Σταθερό επαγγελματικό περιβάλλον, δίχως διαρκείς οικονομικές επιβαρύνσεις και αβεβαιότητα
• Προοπτικές εξέλιξης συνδεδεμένες με την επιστημονική πρόοδο, όχι με τη συγκυρία
Ο κ. Πατούλης τονίζει ότι «όλο το ΕΣΥ οφείλει να υπηρετεί την εκπαίδευση των νέων γιατρών· όχι αποσπασματικά, αλλά με στρατηγικό σχεδιασμό».
Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών έχει επανειλημμένα θέσει το ζήτημα στην πολιτική ηγεσία με σαφή και τεκμηριωμένο τρόπο. Διεκδικεί:
«την ουσιαστική ενίσχυση των αμοιβών των ιατρών του ΕΣΥ, επισημαίνοντας ότι τα μέχρι σήμερα μέτρα είναι θετικά αλλά ανεπαρκή· τη δημιουργία νέων θέσεων ειδικευομένων και την ενίσχυση της εκπαίδευσης· τη διαμόρφωση πλαισίου που θα επιτρέπει στους γιατρούς να εργάζονται με αξιοπρέπεια, χωρίς εξουθενωτικά βάρη· την κατάργηση στρεβλώσεων όπως το clawback, που υπονομεύουν τη βιωσιμότητα του ιατρικού επαγγέλματος».
Παράλληλα, «έχουμε υπογραμμίσει ότι η λύση δεν είναι η “διέξοδος” των γιατρών εκτός συστήματος για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους. Η λύση είναι ένα ισχυρό δημόσιο σύστημα που στέκεται στα πόδια του», σημειώνει η πρόεδρος του ΙΣΑ.
Ταυτόχρονα, προσθέτει ο κ. Πατούλης, η χώρα διαθέτει ένα ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα: υψηλού επιπέδου ιατρικό δυναμικό.
«Ο ΙΣΑ επενδύει συστηματικά στην ανάπτυξη του ιατρικού τουρισμού, με στόχο η Ελλάδα να γίνει διεθνής προορισμός υγείας. Δεν είναι απλώς αναπτυξιακό μοντέλο· είναι στρατηγική επιλογή για να μετατρέψουμε το brain drain σε brain gain», τονίζει.
Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό απαιτεί: Ποιότητα υπηρεσιών, οργάνωση, διασύνδεση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και, προ παντός, ανθρώπινο δυναμικό που παραμένει και εξελίσσεται στη χώρα.
Ο κ. Πατούλης καταλήγει: «Η Ελλάδα μπορεί να γίνει χώρα υποδοχής επιστημόνων και όχι χώρα εξαγωγής. Μπορεί να μετατρέψει την απώλεια σε ευκαιρία. Αυτό, όμως, προϋποθέτει πολιτική βούληση, συνέπεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Οι νέοι γιατροί δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν το αυτονόητο: να ζουν, να εργάζονται και να εξελίσσονται με αξιοπρέπεια στον τόπο τους.
Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών θα συνεχίσει τη μάχη προς αυτή την κατεύθυνση, με όραμα ένα σύστημα υγείας που δεν θα χάνει τους ανθρώπους του, αλλά θα τους κρατά και θα τους φέρνει πίσω».
