Σημαντικές μετατοπίσεις στη φιλοσοφία και στον τρόπο εφαρμογής των καθαρισμών οικοπέδων εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη», τονίζοντας την αναδιαμόρφωση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας. Η προωθούμενη ρύθμιση επιδιώκει το Μητρώο να μην περιορίζεται απλώς στην καταγραφή των υποχρεώσεων των πολιτών κατά την αντιπυρική περίοδο, αλλά να λειτουργεί ως εργαλείο συνδεδεμένο με την υποβολή δηλώσεων, τους ελέγχους και τις παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών.
Ταυτόχρονα, ο καθαρισμός των οικοπέδων και η σχετική δήλωση τους παρατείνεται μέχρι τις 15 Ιουνίου. Ειδικότερα, βάσει του νομοσχεδίου, οι ιδιοκτήτες ή υπόχρεοι καλούνται να προχωρήσουν σε καθαρισμό των οικοπέδων από 1η Απριλίου έως 15 Ιουνίου, διατηρώντας την υποχρέωση συντήρησης σε όλη την αντιπυρική περίοδο, ενώ η δήλωση υποβάλλεται έως την ίδια ημερομηνία. Το χρονοδιάγραμμα αυτό, όπως αναφέρουν πηγές του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, παρέχει επαρκές περιθώριο συμμόρφωσης και επιτρέπει καλύτερο επιχειρησιακό σχεδιασμό των ελεγκτικών μηχανισμών.
Η σημαντικότερη αλλαγή, όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, είναι «η καθετοποίηση της διαδικασίας» και η ξεκάθαρη κατανομή ρόλων. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, αυτό σημαίνει πως με την προωθούμενη ρύθμιση οι δήμοι θα ειδοποιούν τους ιδιοκτήτες των οικοπεδικών ή ακάλυπτων χώρων, θα πραγματοποιούν δειγματοληπτικούς ελέγχους των δηλώσεων και, όπου εντοπίζεται παράβαση, θα δύνανται να προβούν σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό.
Η Πυροσβεστική Υπηρεσία θα επεμβαίνει κατόπιν καταγγελιών, θα διενεργεί ελέγχους και θα επιβάλλει πρόστιμα και τις προβλεπόμενες κυρώσεις τόσο για τη μη υποβολή δήλωσης όσο και για τη μη τήρηση των μέτρων καθαρισμού, ενημερώνοντας ταυτόχρονα τον οικείο δήμο για την άμεση αποκατάσταση.
Στο πεδίο των κυρώσεων, το νέο πλαίσιο εγκαινιάζει αναλογική κλιμάκωση, διαχωρίζοντας την τυπική παράβαση (μη υποβολή δήλωσης) από την ουσιαστική (μη καθαρισμό). Για παράδειγμα, σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης τα πρόστιμα θα είναι ηπιότερα αν ο ιδιοκτήτης έχει προχωρήσει σε καθαρισμό, ενώ θα είναι βαρύτερα αν δεν έχει λάβει μέτρα. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, στόχος είναι ο ορθολογισμός των προστίμων. Για το λόγο αυτό καθιερώνεται κατώτατο και ανώτατο όριο σε αυτά.
Ειδικότερα, για τον μη καθαρισμό προβλέπεται πρόστιμο ανά τετραγωνικό μέτρο, ύψους ενός ευρώ, με κατώτατο όριο τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ, ενώ σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης αλλά διενέργειας καθαρισμού το πρόστιμο ορίζεται στα 100 ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα μείωσης του προστίμου εφόσον ο ιδιοκτήτης διορθώσει άμεσα την παράβασή του.
Επιπλέον, το νέο πλαίσιο προβλέπει μηχανισμούς άμεσης παρέμβασης για την πρόληψη κινδύνου πυρκαγιάς, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις.
Όπως διευκρινίζεται από αρμόδιες πηγές, η διαδικασία προβλέπει αρχικά προσπάθεια επικοινωνίας και εξασφάλισης της συναίνεσης του ιδιοκτήτη. Εάν αυτό δεν καταστεί εφικτό και κριθεί ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος πυρκαγιάς, ιδίως σε ζώνες αυξημένου κινδύνου, η Πυροσβεστική Υπηρεσία διαπιστώνει εγγράφως την επικινδυνότητα και ο δήμος προχωρά αυτεπάγγελτα στον καθαρισμό. Προβλέπεται, επίσης, η δυνατότητα επείγουσας παρέμβασης σε περιπτώσεις άμεσου και υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς, υπό την προϋπόθεση ότι έχει διαπιστωθεί εγγράφως από την αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία.
Θα λαμβάνονται, επιπλέον, υπόψιν οι οικολογικές και κλιματικές ιδιαιτερότητες σε κάθε περιοχή. Συγκεκριμένα, σε περίπτωση που λόγω κλιματικών συνθηκών προβλέπεται η δυνατότητα παράτασης των προθεσμιών μέσω σχετικής υπουργικής απόφασης και κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής.
Παράλληλα, προβλέπεται ειδική μέριμνα για αδυναμία χρήσης ψηφιακών υπηρεσιών, με σκοπό την πρόληψη ψηφιακού αποκλεισμού. Συγκεκριμένα, θα υπάρχει ειδική διαδικασία για περιπτώσεις αδυναμίας υποβολής δήλωσης, όπου αυτή θα μπορεί να υποβληθεί με φυσικό τρόπο και να αποσταλεί με κάθε πρόσφορο μέσο στην αρμόδια υπηρεσία, διασφαλίζοντας ότι η πρόληψη δεν δημιουργεί αποκλεισμούς και ότι όλοι οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν στις απαραίτητες ενέργειες.
Όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές, εντός της δημόσιας διαβούλευσης ελήφθησαν ιδιαιτέρως υπόψη οι παρατηρήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΠΟΜΙΔΑ, οι οποίες εστίασαν αφενός στην ανάγκη σαφήνειας ως προς το πεδίο εφαρμογής και τις κατηγορίες των υπόχρεων –στις οποίες περιλαμβάνονται ρητά και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου– και αφετέρου στην αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν ήδη προχωρήσει σε καθαρισμό ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσχέρειες συμμόρφωσης.
Συνολικά, όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, η νέα ρύθμιση μεταβαίνει από ένα καθεστώς ασάφειας και άνισης εφαρμογής σε ένα πλαίσιο τυποποιημένο, ψηφιακά υποστηριζόμενο και επιχειρησιακά ενεργό, με σκοπό οι καθαρισμοί οικοπέδων να πάψουν να αποτελούν ζήτημα αποσπασματικής πρακτικής και να μετατραπούν σε υποχρέωση πρόληψης σε εθνικό επίπεδο.
