Μια δίκη χωρίς προηγούμενο στην πατρίδα του πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄: από σήμερα στο έδρανο του κατηγορουμένου κάθεται Πολωνός επίσκοπος, κατηγορούμενος ότι συγκάλυπτε ιερείς-παιδεραστές της περιφέρειας της δικαιοδοσίας του.

Ο επίσκοπος του Τάρνοφ, στη νοτιοανατολική Πολωνία, Αντρέι Τζεζ, είναι ο πρώτος Πολωνός επίσκοπος που οδηγείται ενώπιον της ποινικής δικαιοσύνης επειδή δεν ειδοποίησε εγκαίρως τις δικαστικές αρχές για τις σεξουαλικές επιθέσεις που τελούσαν κληρικοί. Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες, όμως σε περίπτωση καταδίκης αντιμετωπίζει ποινή κάθειρξης μέχρι τριών ετών.

«Δεν ξέρω πώς θα εξελιχθεί το τέλος αυτής της ιστορίας, όμως χαίρομαι που επιτέλους βγήκε στο φως», δήλωσε στους δημοσιογράφους η Λιλιάν Κουπάτζ, μια γυναίκα που υποστηρίζει ότι κακοποιήθηκε σεξουαλικά από ιερέα όταν ήταν παιδί. «Να το μάθει επιτέλους ο κόσμος», πρόσθεσε με δάκρυα στα μάτια λίγο πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας.

Ο επίσκοπος, ντυμένος με πολιτικά – μόνο το μικρό λευκό κολάρο πρόδιδε την ιδιότητά του – δήλωσε στο δικαστήριο ότι «η παρούσα δίκη δεν θα λάμβανε χώρα» αν ο ίδιος δεν είχε καταγγείλει δύο περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. «Παραδόξως, διώκομαι για τον ζήλο μου», συμπλήρωσε.

Σύμφωνα με την κατηγορία, ο Αντρέι Τζεζ γνώριζε για δύο υποθέσεις ιερέων που κακοποιούσαν παιδιά της χορωδίας. Ο ένας εξ αυτών, ο Στανισλάφ Π. (σύμφωνα με την πολωνική νομοθεσία δεν επιτρέπεται η δημοσιοποίηση του επωνύμου), φέρεται να θίγει 95 παιδιά.

Πρόκειται για μία από τις πλέον εκτεταμένες υποθέσεις στο πλαίσιο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στην Πολωνία, με μέρος των αδικημάτων να ανάγεται στη δεκαετία του 1980.

Κανένας από τους δύο ιερείς δεν έχει τύχει ακόμη οριστικής καταδίκης: για τον πρώτο κρίθηκαν τα αδικήματα παραγεγραμμένα, ενώ ο δεύτερος, λόγω προβλημάτων υγείας, δεν έχει ακόμη δικαστεί.

«Πρόκειται για μια εντυπωσιακή υπόθεση και, με τα πολωνικά δεδομένα, θα έλεγα άνευ προηγουμένου», δήλωσε ο Αρτούρ Νόβακ, δικηγόρος των θυμάτων.

Οι τοπικές εκκλησιαστικές αρχές απορρίπτουν τις κατηγορίες κατά του επισκόπου Τζεζ, υπενθυμίζοντας ότι η επισκοπή Τάρνοφ έχει υποβάλει περίπου δέκα καταγγελίες τα τελευταία χρόνια «σύμφωνα με την πολιτική μηδενικής ανοχής» που έχει υιοθετήσει. «Έχω την εντύπωση ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια κατάσταση που μοιάζει με αναζήτηση αποδιοπομπαίου τράγου. Τα θύματα δεν σπεύδουν αμέσως στον επίσκοπο για να τον ενημερώσουν» για όσα συνέβησαν, τόνισε ένας εκ των συνηγόρων του Τζεζ, ο Ζμπίγκνιου Τσβιακάλσκι.

Σε προγενέστερες υποθέσεις οι εισαγγελείς είχαν απορρίψει την έναρξη προκαταρκτικής εξέτασης σε βάρος του επισκόπου, επικαλούμενοι ότι η υποχρέωση αναφοράς αδικήματος εισήχθη στον ποινικό κώδικα μόλις το 2017.

Η δίκη του επισκόπου θα συνεχιστεί τον Μάρτιο.

Ανεξάρτητη επιτροπή

Από το 2020, το Βατικανό έχει επιβάλει κυρώσεις σε αρκετούς Πολωνούς επισκόπους για αμέλεια ή για συγκάλυψη σεξουαλικών επιθέσεων σε ανηλίκους.

Τα σκάνδαλα έφτασαν μέχρι τον εκλιπόντα ποντίφικα Ιωάννη-Παύλο Β΄. Η συμβολή του στην πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος της Πολωνίας του εξασφάλισε παγκόσμια αναγνώριση, όμως έρευνες για τη δεκαετία του 1960 και του ’70, όταν ήταν αρχιεπίσκοπος Κρακοβίας, έριξαν σκιές, καθώς υπάρχουν ενδείξεις ότι «γνώριζε αλλά σιωπούσε».

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε η πολωνική Εκκλησία το 2021, μεταξύ 2018 και 2020 υποβλήθηκαν 368 καταγγελίες για σεξουαλικές επιθέσεις από 292 ιερείς και άλλα στελέχη της, εκ των οποίων 173 αφορούσαν παιδιά κάτω των 15 ετών. Οι καταγγελίες αφορούσαν το διάστημα 1958-2020, όπως σημειώθηκε στο ΑΠΕ ΜΠΕ.

Οι αρχές θεωρούν ότι οι αριθμοί αυτοί απλώς αποκαλύπτουν την κορυφή του παγόβουνου, καθώς τα περισσότερα θύματα μιλούν δεκαετίες αργότερα.

Θύματα και οργανώσεις που τα στηρίζουν ζητούν εδώ και καιρό τη σύσταση ανεξάρτητης ερευνητικής επιτροπής. Στο μεταξύ, οι Πολωνοί επίσκοποι θα συνεδριάσουν τον Μάρτιο στη Βαρσοβία, επιχειρώντας να συγκροτήσουν μια εσωτερική επιτροπή, των οποίων οι αρμοδιότητες παραμένουν ασαφείς.

Η αποκάλυψη των σκανδάλων, οι μεταρρυθμίσεις της καθολικής, συντηρητικής δεξιάς κατά του δικαιώματος στην άμβλωση και οι αντιδράσεις των πολιτών για την εμπλοκή της Εκκλησίας στην πολιτική, έχουν επιταχύνει την εκκοσμίκευση στην Πολωνία τα τελευταία χρόνια. Το 2023, το Πολωνικό Κέντρο Έρευνας Δημοσίας Γνώμης (CBOS) ανέφερε ότι μόνο το 34% των Πολωνών δήλωνε ότι παρακολουθεί λειτουργία κάθε εβδομάδα, έναντι σχεδόν 70% στις αρχές της δεκαετίας του 1990.