Η αιφνιδιαστική σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ -που ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε εντυπωσιακή και δραστική- αφήνει πίσω της αβεβαιότητα ως προς το ποιος ασκεί στην πραγματικότητα εξουσία στην πλούσια σε πετρέλαιο χώρα.
Ο Τραμπ δήλωσε χθες Σάββατο ότι η αντιπρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες, μέλος της ισχυρής ομάδας που βρίσκεται στην κορυφή της κυβέρνησης, ορκίσθηκε πρόεδρος μετά τη σύλληψη του Μαδούρο και συνομίλησε με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, γεγονός που γέννησε εικασίες πως εκείνη θα αναλάβει τα ηνία.
Σύμφωνα με το σύνταγμα της Βενεζουέλας, η Ροντρίγκες αναλαμβάνει χρέη προέδρου σε περίπτωση απουσίας του Μαδούρο και το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας, αργά χθες το βράδυ, της παρέδωσε επίσημα την εντολή να ασκήσει το αξίωμα.
Μόλις όμως ολοκληρώθηκαν οι δηλώσεις του Τραμπ, η Ροντρίγκες εμφανίσθηκε στην κρατική τηλεόραση πλάι στον αδελφό της και πρόεδρο της Εθνοσυνέλευσης Χόρχε Ροντρίγκες, τον υπουργό Εσωτερικών Ντιοσντάντο Καμπέγιο και τον υπουργό Άμυνας Βλαντίμιρ Παντρίνο Λόπες, και διαβεβαίωσε ότι ο Μαδούρο παραμένει ο μοναδικός πρόεδρος της Βενεζουέλας. Η κοινή εμφάνιση υπέδειξε ότι η ομάδα που μοιραζόταν την εξουσία με τον Μαδούρο παραμένει ενωμένη -προς το παρόν.
Χθες ο Τραμπ έκλεισε δημόσια την πόρτα στο ενδεχόμενο συνεργασίας με την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης και νομπελίστρια της ειρήνης Μαρία Κορίνα Ματσάδο, ευρέως θεωρούμενη ως η αξιόπιστη αντίπαλος του Μαδούρο, λέγοντας ότι δεν διαθέτει επαρκή υποστήριξη εντός της χώρας.
Αφού απαγορεύθηκε στη Ματσάδο να θέσει υποψηφιότητα στις εκλογές της Βενεζουέλας το 2024, διεθνείς παρατηρητές εκτιμούν ότι ο αντίπαλος που προτάθηκε αντ’ αυτής σημείωσε συντριπτική νίκη στην ψηφοφορία, παρά τους ισχυρισμούς της κυβέρνησης Μαδούρο περί δικής της επικράτησης.
Εδώ και περισσότερη από δεκαετία, την ουσιαστική εξουσία στη Βενεζουέλα ασκεί ένας στενός κύκλος ανώτατων αξιωματούχων. Αναλυτές και αξιωματούχοι τονίζουν ωστόσο ότι το σύστημα στηρίζεται σε ένα ευρύ δίκτυο πιστών και ασφαλειών, το οποίο τροφοδοτείται από διαφθορά και παρακολουθήσεις.
Στον εσωτερικό κύκλο επικρατεί μια λεπτή πολιτικοστρατιωτική ισορροπία. Ο καθένας διαθέτει δικά του συμφέροντα και δίκτυα επιρροής. Αυτή τη στιγμή, η Ροντρίγκες και ο αδελφός της εκπροσωπούν την πολιτική πλευρά, ενώ ο Παντρίνο και ο Καμπάγιο εκπροσωπούν την στρατιωτική.
Η συγκεκριμένη δομή εξουσίας καθιστά τη διάλυση της σημερινής κυβέρνησης της Βενεζουέλας πιο σύνθετη από την απλή απομάκρυνση του Μαδούρο, σύμφωνα με συνομιλίες με νυν και πρώην αξιωματούχους των ΗΠΑ, Βενεζουελανούς και Αμερικανούς στρατιωτικούς αναλυτές και συμβούλους ασφαλείας της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας.
Ένα μεγάλο ερωτηματικό αφορά τον Καμπέγιο, που ασκεί επιρροή στις στρατιωτικές και πολιτικές υπηρεσίες αντικατασκοπείας, οι οποίες διεξάγουν ευρείας κλίμακας κατασκοπεία στο εσωτερικό.
«Επικεντρωνόμαστε πλέον στον Ντιοσντάντο Καμπέγιο», επισημαίνει ο Βενεζουελανός ειδικός στρατιωτικής στρατηγικής Χοσέ Γκαρσία. «Διότι αποτελεί το πιο ιδεολογικό, βίαιο και απρόβλεπτο στοιχείο του καθεστώτος της Βενεζουέλας». Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν διαπιστώσει ότι τόσο η SEBIN, η πολιτική υπηρεσία αντικατασκοπείας, όσο και η DGCIM, η στρατιωτική υπηρεσία αντικατασκοπείας, έχουν διαπράξει εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στο πλαίσιο κρατικού σχεδίου για τη συντριβή των διαφωνούντων. Ένδεκα πρώην κρατούμενοι -μεταξύ τους πρώην στελέχη ασφάλειας- περιέγραψαν σε συνεντεύξεις τους στο Ρόιτερς πριν από τη σύλληψη του Μαδούρο ηλεκτροσόκ, εικονικούς πνιγμούς και σεξουαλική κακοποίηση σε μυστικές εγκαταστάσεις της DGCIM.
«Θέλουν να νιώθεις σαν κατσαρίδα σ’ ένα κλουβί ελεφάντων, σαν να είσαι πολύ μικρότερος», λέει πρώην πράκτορας της DGCIM, ο οποίος συνελήφθη το 2020 και κατηγορήθηκε για προδοσία αφού είχε επαφές με αντιφρονούντες στρατιωτικούς. Τις τελευταίες εβδομάδες, ενώ οι ΗΠΑ προχωρούσαν στη μεγαλύτερη εδώ και δεκαετίες στρατιωτική ανάπτυξη στη Λατινική Αμερική, ο Καμπέγιο εμφανίσθηκε στην τηλεόραση διατάζοντας την DGCIM να «πάει να πιάσει τους τρομοκράτες» και προειδοποιώντας ότι «όποιος παρεκκλίνει, θα το μάθουμε». Επανέλαβε την ίδια ρητορική όταν εμφανίσθηκε χθες στην κρατική τηλεόραση, φορώντας αλεξίσφαιρο γιλέκο και κράνος και περιτριγυρισμένος από βαριά οπλισμένους φρουρούς.
Ο Καμπέγιο συνδέεται στενά με φιλοκυβερνητικές πολιτοφυλακές, κυρίως τις ομάδες ένοπλων μοτοσικλετιστών γνωστές ως colectivos.
Ως πρώην αξιωματικός του στρατού και σημαντικό στέλεχος του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ο Καμπέγιο διαθέτει επιρροή σε σημαντικό τμήμα των ενόπλων δυνάμεων, παρόλο που οι ένοπλες δυνάμεις της Βενεζουέλας διοικούνται επισήμως τα τελευταία δέκα και πλέον χρόνια από τον υπουργό Άμυνας Παντρίνο. Η Βενεζουέλα διαθέτει έως και 2.000 στρατηγούς, πτεράρχους και ναυάρχους, περισσότερους από το διπλάσιο των ΗΠΑ. Υψηλόβαθμοι και απόστρατοι στρατιωτικοί ελέγχουν τις διανομές τροφίμων, τις πρώτες ύλες και την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία PDVSA, ενώ δεκάδες στρατηγοί κατέχουν θέσεις στα διοικητικά συμβούλια ιδιωτικών εταιρειών.
Πέρα από τα επίσημα συμβόλαια, οι στρατιωτικοί αξιωματούχοι αποκομίζουν κέρδη από παράνομο εμπόριο, αναφέρουν αποστάτες και Αμερικανοί ερευνητές. Έγγραφα που παρέχονται από αντιπολιτευόμενο σύμβουλο ασφαλείας, τα οποία μοιράσθηκαν με τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και τα οποία εξέτασε το Ρόιτερς, δείχνουν ότι διοικητές προσκείμενοι στους Καμπέγιο και Παντρίνο έχουν διορισθεί σε κρίσιμες ταξιαρχίες ανεπτυγμένες κατά μήκος των συνόρων της Βενεζουέλας και σε βιομηχανικούς κόμβους.
Οι εν λόγω ταξιαρχίες ελέγχουν και σημαντικές οδούς λαθρεμπορίου.
«Είναι περίπου 20 ως 50 αξιωματικοί του βενεζουελανού στρατού που πρέπει να αποχωρήσουν, πιθανόν και περισσότεροι, για να καταρρεύσει ολοσχερώς το καθεστώς», εκτιμά δικηγόρος που είχε εκπροσωπήσει μέλος της ανώτατης βενεζουελανής ηγεσίας.
Κάποιοι ίσως σκέφτονται να εγκαταλείψουν το πλοίο. Ο ίδιος δικηγόρος ανέφερε ότι περίπου μια ντουζίνα πρώην αξιωματούχοι και εν ενεργεία στρατηγοί, μετά τη σύλληψη του Μαδούρο, προσέγγισαν τις ΗΠΑ προτείνοντας πληροφορίες σε αντάλλαγμα ασφαλή διέλευση και νομική ασυλία.
Ωστόσο, άτομα κοντά στον Καμπέγιο λένε ότι εκείνος δεν δείχνει προς το παρόν διάθεση να διαπραγματευθεί, σύμφωνα με τον δικηγόρο.
