Η εξόντωση του Νεμέσιο Οσεγκέρα, που όλοι γνώριζαν ως «Ελ Μέντσο», από τις μεξικανικές δυνάμεις ασφαλείας, πυροδότησε κύμα βίαιων επεισοδίων και χάους σε ολόκληρο το Μεξικό. Ο αρχηγός του πανίσχυρου καρτέλ «Νέα Γενιά του Χαλίσκο» έπεσε νεκρός σε επιχείρηση που η κυβέρνηση παρουσιάζει ως δική της επιτυχία, ωστόσο η επόμενη μέρα βρίσκει τη χώρα βυθισμένη σε αιματηρές συγκρούσεις, την ώρα που οι αναλυτές προειδοποιούν για αλυσιδωτές αντιδράσεις από τις παραστρατιωτικές οργανώσεις των ναρκωτικών.

Από τη δεκαετία του ’70, όταν ο πρόεδρος Νίξον κήρυξε τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών, τα καρτέλ απάντησαν σχεδιάζοντας χερσαίες οδούς από την κεντρική Αμερική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι μεξικανικές συμμορίες αναδείχθηκαν σε κυρίαρχους παίκτες, αναπτύσσοντας παραγωγή δισεκατομμυρίων δολαρίων και χρησιμοποιώντας τον πλούτο τους για να διεισδύσουν στην αστυνομία, τον στρατό, αλλά και στις πολιτικές και επιχειρηματικές ελίτ της χώρας.

Σαράντα χρόνια τώρα καμία κυβέρνηση δεν έχει ασκήσει απόλυτο έλεγχο στο Μεξικό. Τα καρτέλ διαθέτουν παραστρατιωτικές εταιρείες με εξοπλισμό εφάμιλλο των κρατικών δυνάμεων, ενώ συχνά προσφέρουν υψηλότερες αμοιβές, εμφανιζόμενα ως εργοδότες για τμήματα του πληθυσμού. Η παρέμβασή τους στην πολιτική σκηνή είναι ωμή, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις εκλογές του 2024, όπου δολοφονήθηκαν περισσότεροι από 30 υποψήφιοι και καταστράφηκαν εκλογικά τμήματα.

Ο πρόεδρος Αντρές Μανουέλ Ομπραδόρ ανέλαβε την εξουσία το 2018 υποσχόμενος μια νέα προσέγγιση, αποφεύγοντας την άμεση σύγκρουση με τα καρτέλ. Η στρατηγική του, που βασίστηκε στην αποφυγή της βίας και την έκκληση προς τους ηγέτες των συμμοριών, κρίνεται πλέον ανεπαρκής μπροστά στη διαρκή δίνη του εμφυλίου πολέμου και τις σοκαριστικές πράξεις, όπως η δολοφονία 43 δασκάλων από εγκληματική οργάνωση.

Η εξόντωση του «Ελ Μέντσο» φέρει τη σφραγίδα της συνεργασίας με την αμερικανική DEA, η οποία τον θεωρούσε έναν από τους πιο επικίνδυνους διακινητές παγκοσμίως. Το καρτέλ Χαλίσκο φέρεται να έχει διασυνδέσεις με την Κίνα για την προμήθεια χημικών ουσιών απαραίτητων για την παρασκευή φαιντανύλης. Η δράση του οργανωμένου εγκλήματος πλήττει πλέον άμεσα την οικονομία του Μεξικού, καθώς αποτρέπει τις ξένες επενδύσεις σε μια περίοδο γεωπολιτικών ανακατατάξεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.