Του Holger Schmieding*

Το Ιράν και ο κόσμος σίγουρα θα ήταν καλύτερα χωρίς το καθεστώς των μουλάδων στην Τεχεράνη. Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί ρεαλιστικό στόχο για τις ΗΠΑ η επιδίωξη «αλλαγής καθεστώτος» ως βασικό αντικείμενο της στρατιωτικής επιχείρησης; Μάλλον όχι.

Παραδείγματα αλλαγής καθεστώτος

Τα καθεστώτα δύναται να προσαρμοστούν εκ των έσω αν τα βασικά μέλη τους αποδεχθούν τη μετάλλαξη. Η Βενεζουέλα, ύστερα απ’ τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ τον περασμένο Ιανουάριο, παραμένει χαρακτηριστικό δείγμα: το καθεστώς παραμένει στο Καράκας, όμως τροποποιείται σταδιακά. Παρ’ όλα αυτά, η πλήρης ανατροπή μιας κυβέρνησης υπέρ μιας άλλης αποτελεί εντελώς διαφορετική υπόθεση.

Ιστορικά, τα καθεστώτα καταρρέουν όταν οι ηγέτες τους επιλέγουν να μη στραφούν με βία απέναντι στους αντιπάλους τους, όπως συνέβη με τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ το 1989. Εξίσου, η αλλαγή μπορεί να προκύψει αν τμήματα των ενόπλων δυνάμεων αυτομολήσουν προς τους διαδηλωτές.

Απίθανη η ανατροπή εν μέσω πολέμου

Οι ηγέτες του Ιράν δεν θυμίζουν τον Γκορμπατσόφ. Έχοντας καταστείλει βίαια τις διαδηλώσεις τον Ιανουάριο, έδειξαν ότι είναι διατεθειμένοι να πυροβολήσουν τους πολίτες τους. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί δύσκολα θα ρίξουν το καθεστώς· θα χρειάζονταν χερσαίες δυνάμεις. Η οργάνωση ένοπλης εξέγερσης ενώ πέφτουν βόμβες μοιάζει εξαιρετικά δύσκολη, ενώ ενδέχεται να οδηγήσει σε μακροχρόνιο εμφύλιο. Επιπλέον, η προσπάθεια να στρατολογηθούν καταπιεσμένες μειονότητες, όπως οι Κούρδοι, θα άνοιγε το «κουτί της Πανδώρας» προκαλώντας εσωτερικές και εξωτερικές αντιδράσεις. Ο Τραμπ δείχνει να αποφεύγει αυτή τη γραμμή, καθώς προς το παρόν οι Ιρανοί αξιωματούχοι συσπειρώνονται υπό την πίεση.

Ο κίνδυνος του χάους

Η βάση του καθεστώτος είναι σαθρή. Το μερίδιο που κατέχει το Ιράν στην παγκόσμια οικονομία έχει καταρρεύσει από 3% το 1990 σε 0,3% το 2025, σύμφωνα με το ΔΝΤ. Η ευκαιρία για ανατροπή ίσως έρθει μετά τον πόλεμο. Η προσδοκία κατάρρευσης της Τεχεράνης ενώ εξακολουθούν οι εχθροπραξίες ισοδυναμεί με συνταγή για δαπανηρή σύγκρουση. Η εξόντωση ηγετών μπορεί να αποδυναμώσει το καθεστώς, όμως αντί για νέα κυβέρνηση μπορεί να προκαλέσει χάος, με στρατιωτικά τμήματα να εξακολουθούν να αποκλείουν το Στενό του Ορμούζ.

Ο Πρόεδρος Τραμπ φαίνεται να ξεκίνησε αυτόν τον πόλεμο χωρίς ρεαλιστική στρατηγική εξόδου. Για να τερματίσει τη σύγκρουση, θα χρειαστεί κατά πάσα πιθανότητα συμφωνία με το υφιστάμενο καθεστώς —σιωπηρή ή ρητή— που θα προβλέπει άρση κυρώσεων σε αντάλλαγμα τον τερματισμό των εξοπλιστικών προγραμμάτων. Δυστυχώς, οι κίνδυνοι οδηγούν προς περαιτέρω κλιμάκωση πριν καταστεί εφικτή οποιαδήποτε συμφωνία.

* Ο Holger Schmieding είναι επικεφαλής οικονομολόγος στην Berenberg Bank. Η ανάλυση αποτελεί σύνοψη εκτενούς έκθεσης προς τους πελάτες της τράπεζας.