Η περίοδος της Σαρακοστής αποτελεί ετήσια έναν από τους προβλέψιμους αλλά και δυναμικότερους εποχικούς κύκλους για το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων και τον κλάδο της εστίασης. Παρά την παραδοσιακή σύνδεσή της με διατροφικές συνήθειες συγκεκριμένων εβδομάδων, τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται σε καθαρά οικονομικό φαινόμενο: αυξημένη ζήτηση, διεύρυνση κωδικολογίου, νέα λανσαρίσματα προϊόντων και στοχευμένες εμπορικές καμπάνιες δημιουργούν τζίρο που για πολλές κατηγορίες ισοδυναμεί με «μικρή πασχαλινή περίοδο».
Κατά τη Σαρακοστή καταγράφεται σημαντική μετατόπιση της καταναλωτικής δαπάνης από το κρέας και τα γαλακτοκομικά προς: όσπρια και ρύζι, κατεψυγμένα και νωπά λαχανικά, θαλασσινά (κατεψυγμένα και νωπά), αλείμματα φυτικής ή μη βάσης (ταραμοσαλάτα, μελιτζανοσαλάτα, χούμους), προϊόντα σόγιας και φυτικής πρωτεΐνης, χαλβά και ταχίνι.
Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, η κατηγορία των κατεψυγμένων θαλασσινών εμφανίζει διψήφια ποσοστιαία άνοδο πωλήσεων σε σχέση με έναν «κανονικό» μήνα, ενώ όσπρια και ρύζι κινούνται ανοδικά 15%-25% σε όγκο, ανάλογα με το δίκτυο. Η συγκυρία των τελευταίων ετών έχει δώσει έμφαση στην τιμολογιακή διαχείριση των νηστίσιμων. Το κόστος πρώτων υλών όπως το ελαιόλαδο, το σουσάμι (για χαλβά και ταχίνι) και τα κατεψυγμένα θαλασσινά (λόγω μεταφορικών και διεθνών τιμών) έχει επηρεάσει την τελική τιμή στο ράφι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αυξήσεις σε βασικά εποχικά προϊόντα ήταν αισθητές, οδηγώντας τις αλυσίδες να επενδύσουν σε ιδιωτική ετικέτα (private label) για να συγκρατήσουν την τελική τιμή. Το «Καλάθι της Σαρακοστής», ενταγμένο στη λογική των εποχικών παρεμβάσεων τιμών, έχει λειτουργήσει στο παρελθόν ως εργαλείο συγκράτησης βασικών ειδών, περιλαμβάνοντας όσπρια, κατεψυγμένα λαχανικά, χαλβά και θαλασσινά. Η ύπαρξή του ενίσχυσε την επισκεψιμότητα στα μεγάλα σούπερ μάρκετ, καθώς οι καταναλωτές αναζητούν πλέον πιο στοχευμένες αγορές με έμφαση στην αξία.
Οι μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου οργανώνουν θεματικές εβδομάδες με ειδική σήμανση στα ράφια, έντυπα φυλλάδια και ψηφιακές καμπάνιες. Η Lidl Ελλάς προωθεί εκτεταμένη γκάμα νηστίσιμων επιλογών με έντονη παρουσία προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Αντίστοιχα, Σκλαβενίτης, ΑΒ Βασιλόπουλος, Μασούτης και Metro επενδύουν σε διευρυμένες κατηγορίες plant-based προϊόντων, έτοιμων γευμάτων και παραδοσιακών σαλατών. Κοινός παρονομαστής είναι η ενίσχυση private label προϊόντων, οι προσφορές «2+1» σε όσπρια και κατεψυγμένα, η τοποθέτηση ειδικών stands για χαλβά και ταχίνι, καθώς και η ενσωμάτωση vegan επιλογών που διατηρούνται και μετά την περίοδο της Σαρακοστής. Η στρατηγική δεν περιορίζεται στις εβδομάδες αιχμής· προϊόντα που λανσάρονται την περίοδο της Σαρακοστής παραμένουν στο ράφι μόνιμα, αφού η καταναλωτική βάση για φυτικά προϊόντα έχει διευρυνθεί σημαντικά.
Τα τελευταία χρόνια, η Σαρακοστή δεν ενισχύει μόνο τις παραδοσιακές κατηγορίες νηστίσιμων προϊόντων* λειτουργεί ως επιταχυντής για τα φυτικά (plant based) και τα vegan, τα οποία κερδίζουν σταθερά έδαφος στο καλάθι των καταναλωτών. Η μετατόπιση αυτή δεν περιορίζεται σε όσους ακολουθούν πιστά τη θρησκευτική παράδοση. Όλο και περισσότεροι καταναλωτές υιοθετούν μια πιο «ευέλικτη» διατροφή, μειώνοντας την κατανάλωση ζωικών προϊόντων για λόγους υγείας, ευεξίας ή περιβαλλοντικής συνείδησης. Η Σαρακοστή γίνεται περίοδος δοκιμής νέων επιλογών: ροφήματα φυτικής προέλευσης, φυτικά επιδόρπια, εναλλακτικά τυροκομικά, μπιφτέκια από όσπρια ή πρωτεΐνη μπιζελιού. Πολλά από αυτά τα προϊόντα παραμένουν στη διατροφή των καταναλωτών και μετά το Πάσχα, μετατρέποντας την εποχική ζήτηση σε μακροπρόθεσμη τάση. Οι βιομηχανίες τροφίμων προσαρμόζουν τη στρατηγική τους και επενδύουν σε νέους κωδικούς plant based, διευρύνουν τις σειρές νηστίσιμων και ενισχύουν τα τμήματα έρευνας και ανάπτυξης (R&D) για να βελτιώσουν γεύση, υφή και διατροφικό προφίλ. Παράλληλα, προχωρούν σε αναβαθμίσεις γραμμών παραγωγής και σε πιστοποιήσεις που διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα πληρούν τα κριτήρια vegan. Η καινοτομία επικεντρώνεται όχι μόνο στα βασικά είδη αλλά και σε έτοιμα γεύματα και σνακ που απαντούν στην ανάγκη για ευκολία. Μεγάλες γαλακτοβιομηχανίες, μεταξύ άλλων η Δέλτα, Μεβγάλ, Όλυμπος, Δωδώνη, λανσάρουν φυτικά ροφήματα, φυτικής προέλευσης τυριά, φυτικά παγωτά και φυτικά επιδόρπια. Σε διεθνές επίπεδο, όμιλοι όπως η Nestlé και η Unilever επενδύουν δυναμικά σε χαρτοφυλάκια φυτικών προϊόντων, είτε μέσω εξαγορών είτε με λανσάρισμα νέων brands, επηρεάζοντας και την ελληνική αγορά, όπου πολυεθνικές και εγχώριες επιχειρήσεις ανταγωνίζονται σε καινοτομία και ποικιλία.
Οι αλυσίδες εστίασης και ταχυφαγείων έχουν μετατρέψει τη Σαρακοστή σε εμπορική ευκαιρία, εμπλουτίζοντας τα μενού τους με γεύματα που συνδυάζουν θαλασσινά, λαχανικά και ζυμαρικά σε νηστίσιμες και vegan συνταγές που καλύπτουν όλες τις προτιμήσεις. Αλυσίδες όπως η Domino’s Pizza και η Pizza Hut προωθούν νηστίσιμες επιλογές με λαχανικά ή θαλασσινά και φυτικά τυριά. Η L’Artigiano και άλλες αλυσίδες ενισχύουν τις vegetarian συνταγές, αφαιρώντας ζωικά συστατικά ή προσαρμόζοντας βάσεις και σάλτσες. Μέσω προσφορών και προβολής στις πλατφόρμες delivery στοχεύουν στη διατήρηση της ζήτησης κατά τη νηστεία.
Οι αλυσίδες γρήγορης εστίασης έχουν ενσωματώσει τη Σαρακοστή στον ετήσιο προγραμματισμό τους. Η McDonald’s με το μενού McSarakosti εστιάζει σε ποικιλία γευστικών επιλογών για λάτρεις θαλασσινών. Στο μενού συμπεριλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, σαλάτες με γαρίδες, το κλασικό McVeggie, καλαμαράκια και μπιφτέκια λαχανικών. Η Goody’s Burger House επαναφέρει ετησίως τα Μεσογειακά Γεύματα· πρόκειται για ολοκληρωμένο μενού συνδεδεμένο διαχρονικά με την περίοδο της Σαρακοστής, που συνδυάζει θαλασσινά, λαχανικά και ζυμαρικά σε νηστίσιμες και vegan συνταγές για όλες τις προτιμήσεις. Το μενού περιλαμβάνει και vegan επιλογές όπως vegan nuggets από φυτική πρωτεΐνη, meat free burger, veggie burger, μεσογειακή σαλάτα κ.ά.
Αλυσίδες καφέ και snack αναπτύσσουν ειδικές προτάσεις, από νηστίσιμα σάντουιτς και πίτες μέχρι γλυκά χωρίς γάλα και αυγό. Η προσαρμογή αφορά όχι μόνο το φαγητό αλλά και τα ροφήματα, με αυξημένη προβολή φυτικών ροφημάτων αντί γάλακτος που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της νηστείας και στη γενικότερη άνοδο των plant based επιλογών. Η everest ενισχύει το portfolio της με νηστίσιμες πίτες, σάντουιτς και γλυκίσματα, αξιοποιώντας το δίκτυο μικρών καταστημάτων σε σημεία υψηλής διέλευσης. Η περίοδος αυξάνει την κίνηση σε take-away σημεία, κυρίως σε αστικά κέντρα. Η Γρηγόρης (Gregory’s) έχει επενδύσει συστηματικά σε vegan και νηστίσιμα προϊόντα που παραμένουν στο μενού και μετά το πέρας της περιόδου, ενισχύοντας τη συνολική εικόνα του brand ως «σύγχρονου» και ευέλικτου στις διατροφικές τάσεις. Τα Coffee Island δίνουν έμφαση σε φυτικά ροφήματα, προωθώντας επιλογές με γάλα αμυγδάλου, σόγιας ή βρώμης που καλύπτουν τις ανάγκες της νηστείας και τη γενικότερη τάση για plant based κατανάλωση.
Η ενσωμάτωση νηστίσιμων επιλογών δεν είναι πλέον καθαρά εποχική. Οι αλυσίδες αξιοποιούν τη συγκυρία για να «τεστάρουν» νέα προϊόντα φυτικής βάσης, τα οποία –εφόσον έχουν καλή αποδοχή– παραμένουν στο βασικό μενού. Η Σαρακοστή λειτουργεί ως δοκιμαστική φάση για plant-based burgers, ευκαιρία για upselling σε συνοδευτικά (πατάτες, σαλάτες, ροφήματα) και αφορμή για ψηφιακές καμπάνιες μέσω apps και loyalty προγραμμάτων. Οι παραγγελίες μέσω delivery παρουσιάζουν αυξημένη συμμετοχή σε νηστίσιμα προϊόντα, γεγονός που δείχνει ότι το κοινό δεν περιορίζεται σε μεγαλύτερες ηλικίες αλλά επεκτείνεται και σε νεότερους καταναλωτές.
