Η ελληνική οικονομία μετακινείται μετρημένα την τελευταία δεκαετία σε ένα πιο εξωστρεφές παραγωγικό πρότυπο, με εξαγωγές, ανταγωνιστικότητα και μεταποίηση να ενισχύονται ταυτόχρονα με τον τουρισμό, όπως προκύπτει από πρόσφατη έρευνα του ΙΝΣΕΤΕ. Το Ινστιτούτο επιμένει ότι η εικόνα της «μονοκαλλιέργειας» και της «οικονομίας του καφέ» δεν απεικονίζει τη συνολική μακροοικονομική πραγματικότητα, έστω κι αν –όπως διευκρινίζει– εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές αδυναμίες και δυσλειτουργίες.

Μεταξύ των κύριων ευρημάτων, η έρευνα καταγράφει ότι μετά το 2015 οι εξαγωγές αγαθών ενισχύονται με μέσο ετήσιο ρυθμό +7,8%, υπερβαίνοντας καθαρά τις τουριστικές εισπράξεις (+4,8%) και το ΑΕΠ (+3,4%).

Παράλληλα, το ΙΝΣΕΤΕ παρατηρεί ότι τη χρονική φάση 2009–2024 οι εξαγωγές αγαθών αυξήθηκαν με μέσο ετήσιο ρυθμό κοντά στο +7%, ρυθμό που –κατά την έρευνα– ξεπερνά τόσο την άνοδο των τουριστικών εισπράξεων (περίπου +5%) όσο και αντίστοιχες επιδόσεις μεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών.

Η μεταποίηση σημειώνει συνεχή ενίσχυση, με τη μεταποιητική παραγωγή να διευρύνεται με ρυθμό γύρω στο +3% την περίοδο 2013–2024, υψηλότερο από τον ρυθμό ανόδου του ΑΕΠ (+2,7%).

Στην απασχόληση, η έρευνα διαπιστώνει ότι οι θέσεις εργασίας στη μεταποίηση κινούνται ανοδικά με μέσο ετήσιο ρυθμό +2,3%, δηλαδή περίπου διπλάσιο από τον ρυθμό της συνολικής απασχόλησης (+1,1%). Παράλληλα, διαπιστώνονται αυξημένες επενδύσεις σε μηχανολογικό, μεταφορικό και τεχνολογικό εξοπλισμό με μέσο ετήσιο ρυθμό +8,8%.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στον αγροδιατροφικό τομέα: σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η έρευνα (ΚΕΠΕ), το εξωτερικό ισοζύγιο του κλάδου άλλαξε από έλλειμμα 3 δισ. ευρώ το 2008 σε πλεόνασμα 460 εκατ. ευρώ το 2023, εξέλιξη που παρουσιάζεται ως ένδειξη βελτίωσης ανταγωνιστικότητας σε κρίσιμο παραγωγικό πεδίο.

Ως δείγμα βελτίωσης της διεθνούς ανταγωνιστικότητας, η έρευνα καταγράφει τη μεταβολή της Πραγματικής Σταθμισμένης Συναλλαγματικής Ισοτιμίας (με βάση το Κόστος Εργασίας ανά μονάδα προϊόντος): -32,9% σε σχέση με το δ’ τρίμηνο 2009.

Για την παραγωγικότητα, το ΙΝΣΕΤΕ υποστηρίζει ότι οι συγκρίσεις που «πιάνουν» την περίοδο της κρίσης παραμορφώνουν την εικόνα. Αντιθέτως, σε περιόδους «κανονικότητας», καταγράφει αύξηση με μέσο ετήσιο ρυθμό +1,23% την περίοδο 2017–2019 και +1,9% την περίοδο 2021–2025.

Σε ό,τι αφορά την απασχόληση, η έρευνα αναγνωρίζει τη συμβολή του τουρισμού και των συνδεδεμένων κλάδων στη μείωση της ανεργίας, αλλά σημειώνει ότι οι κλάδοι καταλυμάτων και εστίασης δημιούργησαν περίπου το 19% των νέων θέσεων εργασίας μετά το 2013: ποσοστό σημαντικό, αλλά –όπως τονίζεται– «πολύ μακριά» από τον ισχυρισμό ότι είναι «σχεδόν οι μισές».

Το ΙΝΣΕΤΕ επισημαίνει ότι το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν πρέπει να ερμηνεύεται αυτόματα ως «παραγωγική αποτυχία», καθώς συνδέεται λογιστικά με τα λοιπά ισοζύγια του εξωτερικού ισοζυγίου πληρωμών – κυρίως με το ισοζύγιο υπηρεσιών και τον λογαριασμό κεφαλαίων. Όταν αυτά διευρύνονται, το εμπορικό έλλειμμα –όπως αναφέρει– μπορεί να αυξάνεται «μηχανιστικά», ανεξάρτητα από την πορεία των εξαγωγών αγαθών.

Παράλληλα, η έρευνα σημειώνει ότι η χώρα θα πρέπει να επιδιώκει εναρμόνιση με τις χώρες της ΕΕ-20, με στόχο πλεονάσματα στο εξωτερικό ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών, περιορίζοντας την «εκρηκτική αύξηση» εισαγωγών και διατηρώντας σε επαρκή επίπεδα τη δημόσια αποταμίευση (πρωτογενή πλεονάσματα), αποφεύγοντας –όπως αναφέρει– κίνητρα για εισροές μη αναπτυξιακών κεφαλαίων που κατευθύνονται σε κατανάλωση ή μη παραγωγικές δραστηριότητες.

Ο γενικός διευθυντής του ΙΝΣΕΤΕ, Ηλίας Κικίλιας, σημειώνει ότι η ελληνική οικονομία βρίσκεται στο αρχικό στάδιο μιας σημαντικής αναδιάρθρωσης, αλλά «δεν είναι χωρίς σημαντικά προβλήματα». Υπογραμμίζει ότι για τη χάραξη πολιτικής απαιτείται «ακριβής διάγνωση – όχι στερεότυπα», προσθέτοντας ότι το αφήγημα της «οικονομίας του καφέ» δεν βοηθά, καθώς –κατά τον ίδιο– υποτιμά πραγματικές επιδόσεις και απαξιώνει εξαγωγικούς και παραγωγικούς κλάδους.