Των Holger Schmieding, Felix Schmidt και Andrew Wishart
Ο πόλεμος με το Ιράν και η αναταραχή στα Στενά του Ορμούζ επαναφέρουν στο προσκήνιο το παλιό —αλλά πάντα κρίσιμο— ερώτημα για τις οικονομίες της Δύσης: πόσο γρήγορα ένα ενεργειακό σοκ στη διεθνή αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταδίδεται στην ανάπτυξη, στον πληθωρισμό και εν τέλει στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
Σε ανάλυσή της, η Berenberg τονίζει ότι ως τώρα η παγκόσμια οικονομία είχε επηρεαστεί περιορισμένα από τις γεωπολιτικές εντάσεις του 2026· όμως ο πόλεμος με το Ιράν ουσιαστικά έχει κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, εντείνοντας τον κίνδυνο να μην παραδοθεί στους χρήστες ένα αξιόλογο τμήμα της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και LNG. Η ίδια έκθεση καταγράφει ότι οι τιμές είχαν ήδη κινηθεί στα 85 δολάρια το βαρέλι για το πετρέλαιο και στα 51 ευρώ ανά MWh για το LNG· επίπεδα που, κατά την τράπεζα, παραμένουν χαμηλότερα από εκείνα που θα προέκυπταν σε περίπτωση μακροχρόνιου αποκλεισμού.
Η γερμανική τράπεζα σχεδιάζει δύο βασικά σενάρια. Στο ήπιο, που αποτελεί και το βασικό της δρόμο, προβλέπει ότι η διαταραχή θα είναι βραχύβια· τα Στενά θα ξανανοίξουν έως το τέλος Μαρτίου και οι τιμές ενέργειας θα αποκλιμακωθούν σταδιακά προς τα προπολεμικά επίπεδα από το δεύτερο τρίμηνο και μετά. Στο δυσμενές σενάριο, αντιθέτως, υποθέτει ότι ο αποκλεισμός θα διαρκέσει έξι μήνες, οδηγώντας το πετρέλαιο στα 120 δολάρια το βαρέλι και το φυσικό αέριο στα 90 ευρώ ανά MWh, προτού η αποκλιμάκωση ξεκινήσει στις αρχές του 2027.
Το πρώτο συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι ακόμη και μια σύντομη ενεργειακή αναταραχή αρκεί για να περιορίσει τις προβλέψεις ανάπτυξης και να ενισχύσει τις εκτιμήσεις πληθωρισμού. Στο βασικό σενάριο, οι ΗΠΑ βλέπουν την ανάπτυξη του 2026 να υποχωρεί στο 2% από 2,1% προ πολέμου, ενώ ο πληθωρισμός ανεβαίνει στο 3% από 2,8%. Για την Ευρωζώνη, η ανάπτυξη περιορίζεται στο 1,1% από 1,3%, ενώ ο πληθωρισμός ανεβαίνει στο 2,1% από 1,8%. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ανάπτυξη υποχωρεί στο 0,8% από 0,9% και ο πληθωρισμός ανεβαίνει στο 2,5% από 2,4%. Τα στοιχεία απεικονίζονται και στο διάγραμμα της πρώτης σελίδας της έκθεσης.
Η κύρια αγωνία εστιάζεται στο δυσμενές σενάριο. Σε αυτό, η Berenberg προβλέπει ότι η ανάπτυξη των ΗΠΑ θα περιοριζόταν στο 1,8% το 2026, με τον πληθωρισμό στο 3,5%. Στην Ευρωζώνη το πλήγμα θα ήταν μεγαλύτερο: η ανάπτυξη πέφτει στο 0,7% και ο πληθωρισμός ανεβαίνει στο 3,1%. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ανάπτυξη διαμορφώνεται στο 0,6%, ενώ ο πληθωρισμός φτάνει το 3%. Το σχετικό διάγραμμα και ο συγκεντρωτικός πίνακας καταδεικνύουν ότι Ευρωζώνη και Βρετανία είναι πιο ευάλωτες από τις ΗΠΑ σε παρατεταμένη ενεργειακή κρίση.
Η γερμανική τράπεζα εξηγεί ότι, αν και η Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν εξαρτώνται τόσο άμεσα όσο η Ασία από τον Κόλπο, λειτουργούν μέσα σε μια παγκόσμια αγορά ενέργειας. Η Berenberg σημειώνει πως περίπου το 12% των εισαγωγών πετρελαίου της ΕΕ και το 6% των εισαγωγών LNG προέρχονται από τη Μέση Ανατολή. Όταν φορτία που προορίζονταν για την Ασία δεν μπορούν να εξέλθουν από τον Κόλπο, η πρόσθετη διεθνής ζήτηση εκτινάσσει τις τιμές για όλους — ακριβώς την ώρα που η Ευρώπη καλείται να ξαναγεμίσει τις αποθήκες αερίου για τον επόμενο χειμώνα.
Η τράπεζα εξηγεί ακόμη γιατί τα Στενά του Ορμούζ θεωρούνται τόσο κρίσιμο σημείο για την παγκόσμια οικονομία. Βάσει της ανάλυσης στη δεύτερη σελίδα, ένα ουσιαστικό κλείσιμο του περάσματος θα αφαιρούσε από την αγορά περίπου το 19% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και περίπου το 20% του LNG. Δεδομένου ότι και η ζήτηση και η προσφορά ενέργειας είναι βραχυπρόθεσμα ανελαστικές, μια σημαντική, έστω και προσωρινή, μείωση της προσφοράς μπορεί να προκαλέσει απότομο άλμα τιμών.
Για την Ευρωζώνη ειδικά, η Berenberg θεωρεί ότι στο δυσμενές σενάριο το σοκ θα συνοδεύεται και από χαρακτηριστικά στασιμοπληθωρισμού. Η αβεβαιότητα, το αυξημένο ενεργειακό κόστος για τις επιχειρήσεις και η απώλεια αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών ενδέχεται να φέρουν την ανάπτυξη σε στασιμότητα στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο του 2026, με κίνδυνο ήπιας συρρίκνωσης. Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να πλησιάσει το 4% ως το καλοκαίρι του 2026, πριν αρχίσει να αποκλιμακώνεται.
Στο πεδίο της νομισματικής πολιτικής, η έκθεση προβλέπει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα βρεθεί σε δύσκολη θέση. Παρά την άνοδο του πληθωρισμού, η Berenberg εκτιμά πιθανότερο η ΕΚΤ να κρατήσει το επιτόκιο καταθέσεων στο 2% ακόμη και στο δυσμενές σενάριο, καθώς θα είναι δυσχερές να σφίξει την πολιτική ενώ η οικονομία ασθενεί. Για το Ηνωμένο Βασίλειο, η τράπεζα εκτιμά ότι σε περίπτωση παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης η Τράπεζα της Αγγλίας θα καθυστερήσει τις μειώσεις επιτοκίων κατά ένα έτος, καθώς ο πληθωρισμός θα παραμείνει στο 3% καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026.
Στις ΗΠΑ, η εικόνα είναι σχετικά πιο ήπια όσον αφορά την ανάπτυξη, αφού η χώρα είναι καθαρός εξαγωγέας ενέργειας. Ωστόσο, η Berenberg προειδοποιεί ότι οι υψηλότερες τιμές στα καύσιμα θα τρώγουν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και θα ενισχύσουν τις πληθωριστικές πιέσεις. Στο δυσμενές σενάριο, η τράπεζα βλέπει τον πληθωρισμό να κινείται προς το 4%, θέτοντας δύσκολα διλήμματα στη Fed.
Το κεντρικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι το οικονομικό αποτέλεσμα θα κριθεί κυρίως από τη διάρκεια της ενεργειακής διαταραχής. Εάν η κρίση αποκλιμακωθεί γρήγορα, το πλήγμα σε ανάπτυξη και τιμές θα είναι διαχειρίσιμο. Εάν όμως το Ορμούζ παραμείνει εκτός λειτουργίας για μήνες, τότε Ευρωζώνη και Ηνωμένο Βασίλειο θα αντιμετωπίσουν αισθητά ασθενέστερη ανάπτυξη, υψηλότερο πληθωρισμό και καθυστέρηση στη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. Αυτό ακριβώς είναι και το βασικό εύρημα του σεναριακού τεστ της Berenberg.
* Οι Holger Schmieding είναι επικεφαλής οικονομολόγος και ανώτατοι οικονομολόγοι της γερμανικής τράπεζας Berenberg. Η ανάλυση αποτελεί σύνοψη εκτενέστερης ανάλυσης της Berenberg για τους πελάτες. Την ανάλυση συνυπογράφουν οι Holger Schmieding, Felix Schmidt και Andrew Wishart (οικονομολόγοι της Berenberg)
