Σε μια εποχή που η ταχύτητα της πληροφορίας προπορεύεται συχνά της κριτικής σκέψης, η υπεράσπιση της αντικειμενικής αλήθειας αναδεικνύεται σε υπέρτατη πρόκληση για τη λειτουργία της Δημοκρατίας. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα της ομιλίας του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, κατά την έναρξη του Athens Alitheia Forum.

Ο κ. Χατζηδάκης ζωγράφισε με μελανά χρώματα το τοπίο της παραπληροφόρησης, ενώ παρουσίασε στοχευμένες προτάσεις για την προστασία του δημόσιου διαλόγου από τα fake news και τον τοξικό λόγο.

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ξεκίνησε την ομιλία του τονίζοντας το timing του συνεδρίου, που συμπίπτει με μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας. Αναφέρθηκε ειδικά στην κρίση στη Μέση Ανατολή, υπογραμμίζοντας ότι κατασκευασμένα βίντεο και παραποιημένες εικόνες πλημμυρίζουν όχι μόνο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά διεισδύουν ακόμα και σε έγκριτα δυτικά ΜΜΕ.

Στο εσωτερικό μέτωπο, ο κ. Χατζηδάκης καταγγέλλει τη διασπορά «σεναρίων Αρμαγεδδώνα» για την ελληνική οικονομία και τον τουρισμό, καθώς και τη χρήση ψευδών SMS για δήθεν επιστρατεύσεις. Όπως υπογράμμισε, τέτοια παραπληροφόρηση δεν είναι πάντα τυχαία, συχνά όμως κατευθύνεται από οργανωμένα κομματικά ή ιδιωτικά συμφέροντα που επιδιώκουν τη δημιουργία κλίματος ανασφάλειας.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σχετικοποίηση των γεγονότων. Σύμφωνα με τον κ. Χατζηδάκη, επιχειρείται μια τεχνητή σύγχυση μεταξύ προσωπικών απόψεων και αντικειμενικών δεδομένων. Η Δημοκρατία στηρίζεται στην πολυφωνία και τη διαφωνία, αλλά δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς έναν «κοινό τόπο» στα βασικά γεγονότα.

«Η δημοκρατία αναπνέει μέσα από τις διαφορετικές απόψεις, αλλά δεν αντέχει όταν αμφισβητούνται επιστημονικές μεθοδολογίες και αδιαμφισβήτητα δεδομένα, όπως η ανεργία ή το δημόσιο χρέος, επειδή απλώς δεν εξυπηρετούν ένα πολιτικό αφήγημα», είπε χαρακτηριστικά.

Για να δώσει ανθρώπινη διάσταση στο πρόβλημα, ο αντιπρόεδρος αναφέρθηκε στις προσωπικές επιθέσεις που δέχεται για τις δηλώσεις «πόθεν έσχες». Περιέγραψε πως αγροτικές εκτάσεις στην Κρήτη μεταμφιέζονται σε «πολυτελή σπίτια» από ανώνυμα προφίλ και τοπικές ιστοσελίδες, φτιάχνοντας μια ψευδή εικόνα που κυκλοφορεί ανεξέλεγκτα.

Ωστόσο, προειδοποίησε ότι ο στόχος της παραπληροφόρησης δεν είναι πάντα η πειθώ, αλλά η εξουθένωση των πολιτών. Η συνεχής έκθεση στο ψέμα οδηγεί σε παραίτηση, στην πεποίθηση ότι «όλοι είναι ίδιοι» και τελικά στην αποδοχή του λαϊκισμού.

Η άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης και των deep fakes προσθέτει ένα νέο επίπεδο πολυπλοκότητας. Ο κ. Χατζηδάκης τόνισε ότι πλέον είναι τεχνικά εφικτό να εμφανίζονται δημόσια πρόσωπα να λένε πράγματα που δεν ειπώθηκαν ποτέ. Αυτό καθιστά απαραίτητη τη διασταύρωση (fact-checking), αφού η τεχνολογία μπορεί να γίνει όπλο στα χέρια όσων θέλουν να «πριονίσουν» τα θεμέλια του πολιτεύματος.

Κλείνοντας, ο κ. Χατζηδάκης παρουσίασε τους πυλώνες πάνω στους οποίους πρέπει να χτίσουμε την άμυνα της κοινωνίας:

1. Κυβερνητική Διαφάνεια: Η ενημέρωση των πολιτών πρέπει να γίνεται με αυστηρούς δείκτες, αριθμούς και χρονοδιαγράμματα, στοιχεία που δρουν ως αντίδοτο στον λαϊκισμό.

2. Δημοσιογραφική Δεοντολογία: Τα ΜΜΕ οφείλουν να επενδύουν στην ακρίβεια και την επαλήθευση, βάζοντας την αξιοπιστία πάνω από την ταχύτητα του «κλικ».

3. Εκπαιδευτικό Σύστημα: Η καλλιέργεια κριτικής σκέψης στις νέες γενιές είναι η μόνη μακροπρόθεσμη λύση. Οι πολίτες πρέπει να μάθουν να ξεχωρίζουν το γεγονός από το σχόλιο.

Ανακαλώντας τη θρυλική ρήση του Παύλου Μπακογιάννη, «μπορούμε και διαφωνούμε διότι μπορούμε και συνυπάρχουμε», ο αντιπρόεδρος κάλεσε σε επιστροφή στην πολιτισμένη αντιπαράθεση. Το στοίχημα, κατέληξε, είναι να κάνουμε την αλήθεια και την αξιοπιστία και πάλι «μόδα», ως πράξη προστασίας της προσωπικότητας και της ίδιας της Δημοκρατίας.