Σήμερα ξεκινάμε τη συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, υλοποιώντας μια επιπλέον δέσμευσή μας. Ως Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, θέλησα να λάβω πρώτα τις απόψεις της Κοινοβουλευτικής μας Ομάδας. Γι’ αυτό απευθύνομαι εγγράφως στα μέλη της, ώστε οι θέσεις τους να συμπεριληφθούν στην τελική μας εισήγηση εντός Μαρτίου. Είναι ζήτημα που αφορά συνολικά τη δημόσια ζωή, αλλά και κάθε πολίτη ξεχωριστά, τονίζει στο μήνυμά του για τη Συνταγματική Αναθεώρηση ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

Και προσθέτει: Είναι γεγονός ότι επί μισόν αιώνα το Σύνταγμα του 1975 εγγυήθηκε ομαλότητα και πολιτική σταθερότητα. Παραμένει «ζωντανό» κείμενο· όμως γεννήθηκε στον 20ό αιώνα. Επομένως, ήρθε η στιγμή να προχωρήσουμε σε ριζικές παρεμβάσεις που θα ενδυναμώσουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την αποτελεσματικότερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις σημερινές προκλήσεις – από την τεχνητή νοημοσύνη έως την κλιματική κρίση.

Πιστεύω σταθερά στην εντονότερη συμμετοχή των τακτικών δικαστών σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης Υπουργών κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Την τροποποίηση του άρθρου 86 την υποστηρίζω εδώ και δύο δεκαετίες. Εξίσου ξεκάθαρη είναι η αποφασιστικότητά μου να αντιπαλέψω το «βαθύ κράτος». Μια φιλική και αποτελεσματική δημόσια διοίκηση χρειάζεται σήμερα μόνιμη αξιολόγηση και μια εντελώς νέα αντίληψη περί μονιμότητας.

Έχω υποστηρίξει την κατάργηση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με τη δημιουργία και μη κρατικών πανεπιστημίων. Έχω προτείνει την ενίσχυση του θεσμού του Προέδρου της Δημοκρατίας, με μία και μόνη εξαετή θητεία. Έχω εισηγηθεί, επίσης, τη βαθύτερη εμπλοκή των ίδιων των δικαστών στην ανάδειξη της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, ενισχύοντας έτσι την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.

Επαναλαμβάνω: στόχος μας είναι μια τολμηρή, γενναία Συνταγματική Αναθεώρηση που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της εποχής. Γι’ αυτό πρέπει να προβλέπει δικλείδες που θα διασφαλίζουν διαρκή δημοσιονομική ισορροπία, συνεπή διακυβέρνηση και αξιοπιστία των κομματικών δεσμεύσεων, ώστε η χώρα να μην οδηγηθεί ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού που κρύβει ολέθριες συνέπειες – συνέπειες που έχουμε ήδη πληρώσει ακριβά.

Κοινοποιώ, λοιπόν, αυτές τις αρχικές σκέψεις, καλώντας κόμματα και πολίτες σε εποικοδομητικό διάλογο. Με θετικές προτάσεις και αίσθηση κοινής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και το μέλλον. Ένα αίτημα της κοινωνίας που ζητά ευρύτερες συναινέσεις, με ουσιαστικά επιχειρήματα πέρα από κομματικές σκοπιμότητες, με σκοπό μια σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ένα δυναμικό βήμα προόδου που μπορούμε να πραγματοποιήσουμε όλοι μαζί.

Το ίδιο το Σύνταγμα επιτάσσει να αναζητήσουμε συναινέσεις αν θέλουμε να επιτύχουμε τις μεγάλες αλλαγές που χρειάζεται ο καταστατικός μας χάρτης.

Εύχομαι η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να αποτελέσει απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική περιχαράκωση που μαστίζει το πολιτικό μας σύστημα.

Αξιότιμες και αξιότιμοι συνάδελφοι,

Μισόν αιώνα μετά το Σύνταγμα του 1975, βασικές κατακτήσεις της ελληνικής συνταγματικής πορείας – από τις ελεύθερες εκλογές και τη θεμελίωση της λαϊκής κυριαρχίας ως την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και την αναθεώρηση του Συντάγματος βάσει της προβλεπόμενης διαδικασίας – έχουν πλέον διαμορφώσει ένα συνταγματικό κεκτημένο.

Παράλληλα, το Σύνταγμα του 1975 υπήρξε εξαιρετικά προορατικό, ενσωματώνοντας στο κείμενό του προτάγματα του σύγχρονου ευρωπαϊκού συνταγματισμού – από την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος έως την προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Στις δεκαετίες που μεσολάβησαν, το Σύνταγμα του 1975 αποδείχθηκε εξαιρετικά ανθεκτικό: τόσο μέσα από τις τέσσερις αναθεωρήσεις όσο και μέσα από την ερμηνεία και την εφαρμογή του από τα κρατικά όργανα που επέτρεψαν σε αξιοσημείωτο βαθμό την προσαρμογή του στις σύγχρονες ανάγκες.

Το Σύνταγμα του 1975 δεν παύει όμως να προέρχεται από τον εικοστό αιώνα. Ο κόσμος του 2026 είναι διαφορετικός και θέτει νέες προκλήσεις. Ήδη το 2018, η Νέα Δημοκρατία είχε καταθέσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αναθεώρησης, ενώ η πρόσφατη εμπειρία ανέδειξε πλήθος ζητημάτων στα οποία η αναθεώρηση είναι απαραίτητη.

Για ορισμένα από τα θέματα αυτά έχω ήδη αναφερθεί:

Πέρα από τα επιμέρους ζητήματα, το Σύνταγμά μας σήμερα ασχολείται επισταμένα με προβλήματα του παρελθόντος, σιωπά όμως ή παραμένει φειδωλό απέναντι στις προκλήσεις του σήμερα και του αύριο:

Έχει λοιπόν έλθει η στιγμή για μια γενναία συνταγματική αναθεώρηση προς μια λειτουργική δημοκρατία του σήμερα και του αύριο.

Μια αναθεώρηση που θα καθαρίσει το Σύνταγμα από διατάξεις που δεν είναι πλέον αναγκαίες· θα το εκσυγχρονίσει ως τον θεμελιώδη νόμο του αύριο· θα το αποκαταστήσει, τελικά, ως θεμέλιο της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στο κράτος, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα, τη διοίκηση και τη δικαιοσύνη.

Η επικείμενη αναθεώρηση συνιστά μεγάλη ευκαιρία για ένα νέο, σύγχρονο και άρτιο υπόδειγμα διακυβέρνησης. Είναι υποχρέωση όλων των μελών της εθνικής αντιπροσωπείας να συμβάλλουμε ουσιαστικά σε αυτή την κορυφαία πρόκληση.

Οι παραπάνω αποτελούν ενδεικτικές σκέψεις για τις κατευθύνσεις της πρότασης της Νέας Δημοκρατίας. Στόχος μας είναι να ολοκληρώσουμε την πρότασή μας μέχρι τον Μάρτιο, ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσει η κοινοβουλευτική διαδικασία. Γι’ αυτό, παρακαλώ να αποστείλετε τις σκέψεις και τις παρατηρήσεις σας έως το τέλος του μήνα.

Κυριάκος Μητσοτάκης