Με στόχο μία μικρή… επανάσταση στη καθημερινότητα του πολίτη, η οποία δυσχεραίνεται από τις χρόνιες αγκυλώσεις του ελληνικού κράτους, το νομοσχέδιο που προωθεί ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε πολλές εύλογες απορίες μέσω ενημερωτικού σημειώματος της αντιπροεδρίας της κυβέρνησης, με δώδεκα απαντήσεις σε ισάριθμα ερωτήματα.

Αναλυτικά:

«1. Γιατί τώρα; Γιατί έπρεπε να φτάσουμε στον έβδομο χρόνο αυτής της κυβέρνησης για να παρουσιαστεί σχέδιο νόμου για τη μείωση της γραφειοκρατίας;

Το νομοσχέδιο αυτό δεν αποτελεί την πρώτη παρέμβαση της σημερινής κυβέρνησης για τη μείωση της γραφειοκρατίας και τη διευκόλυνση των πολιτών. Προηγουμένως έχουν υλοποιηθεί –ενδεικτικά– η ψηφιοποίηση εκατοντάδων διαδικασιών του Δημοσίου μέσω του gov.gr, η αναβάθμιση της εξυπηρέτησης των πολιτών μέσω του 1555 για τον ΕΦΚΑ και του 1566 για τις υπηρεσίες υγείας, η προώθηση της αξιολόγησης στο Δημόσιο, η μετάβαση από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ. Προχωρούμε συνεπώς στον τομέα αυτό με συνέπεια και επιμονή. Υπάρχουν απτά και μετρήσιμα αποτελέσματα σε πολλούς τομείς, ωστόσο η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται ότι η προσπάθεια δεν έχει ολοκληρωθεί· αντιθέτως, συνεχίζεται.

Αξιοποιήσαμε εκθέσεις του Συνηγόρου του Πολίτη, προτάσεις βουλευτών, διενεργήσαμε διάλογο με τα υπουργεία, καταγράψαμε παράπονα και καταγγελίες πολιτών μέσω της πλατφόρμας του υπουργείου Εσωτερικών, τα οποία, όπως προέκυψε από την επεξεργασία, αφορούν ζητήματα ευρείας κοινωνικής εμβέλειας και όχι μεμονωμένες περιπτώσεις. Πρόκειται για 14 συγκεκριμένες περιπτώσεις, για τις οποίες δίνονται ισάριθμες, συγκεκριμένες, πρακτικές λύσεις μέσω δέσμης παρεμβάσεων υπέρ των πολιτών και κατά της αλαζονείας ή της αυθαιρεσίας της Διοίκησης. Με τον ίδιο τρόπο θα συνεχιστεί η προσπάθεια περιορισμού της γραφειοκρατίας και το επόμενο διάστημα.

Η διοικητική πράξη θα εκδίδεται αμέσως με την υποβολή υπεύθυνης δήλωσης, εφόσον δεν είναι προδήλως αβάσιμη. Θα ακολουθεί έλεγχος αμέσως μόλις συγκεντρωθούν τα δικαιολογητικά που έχουν υποκατασταθεί από την υπεύθυνη δήλωση. Εάν διαπιστωθεί ανακρίβεια, η πράξη θα ανακαλείται και θα επιβάλλεται ειδική, αυστηρότερη ποινή για ανακριβείς δηλώσεις, ανάλογη του οφέλους που επιδίωξε ο υποβάλλων. Παράλληλα, η δυνατότητα χρήσης υπεύθυνης δήλωσης δεν θα παρέχεται σε όσους έχουν καταδικαστεί για ψευδή δήλωση· ο έλεγχος θα πραγματοποιείται μέσω του Εθνικού Μητρώου Επικοινωνίας και της διασύνδεσης με το Ποινικό Μητρώο.

Η φιλοσοφία της ρύθμισης συνοψίζεται ως εξής: Έως ότου η διαλειτουργικότητα γίνει καθολική, ώστε να μη ζητεί η μία κρατική υπηρεσία πιστοποιητικά που διαθέτει άλλη, ο πολίτης θα υποβάλλει υπεύθυνη δήλωση αντί να προσκομίζει πιστοποιητικά που ήδη κατέχει η διοίκηση. Ενδεικτικά, από εδώ και πέρα δεν θα απαιτούνται: Ληξιαρχική πράξη γάμου ή θανάτου, πτυχία, αντίγραφο πιστοποιητικού εγγυτέρων συγγενών, κτηματολογικά πιστοποιητικά, πιστοποιητικό ιθαγένειας κ.ά.

Το σημερινό αδιέξοδο των πολιτών είναι ότι το Δημόσιο διεκδικεί δικαστικά ακίνητα χωρίς τίτλο ή επικαλούμενο ότι επρόκειτο για δημόσια γη επί Τουρκοκρατίας. Ενδεικτικά, το Δημόσιο εγείρει αξιώσεις για τη Σαρωνίδα, πολυκατοικίες στην Καρδίτσα και τον Εύοσμο. Η προτεινόμενη λύση ευθυγραμμίζεται με τη νομολογία του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την οποία, όταν το Δημόσιο επικαλείται διαδοχή από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, οφείλει να αποδεικνύει ότι το εκάστοτε ακίνητο ήταν πράγματι δημόσιο. Σε κάθε περίπτωση, αν το Δημόσιο διαθέτει τίτλο ή αμετάκλητη δικαστική απόφαση (δηλαδή έχει εξαντλήσει τον Άρειο Πάγο), δεν παραιτείται από τα δικαιώματά του. Προβλέπονται τρεις συγκεκριμένες προϋποθέσεις και σαφή χρονικά ορόσημα.

Με την εφαρμογή της ρύθμισης καταργούνται οι εκκρεμείς δίκες για ακίνητα που εμπίπτουν στις ανωτέρω κατηγορίες και δεν θα ξεκινούν νέες στις περιοχές όπου συμπληρώνεται η προθεσμία κατάθεσης αγωγής (μετά την κτηματογράφηση και την πρώτη ανάρτηση).

Εξαιρούνται κοινόχρηστα ακίνητα, αιγιαλοί, αρχαιολογικοί χώροι, ενώ δεν επηρεάζεται ούτε η δασική νομοθεσία.

Η πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά ακίνητα, κυρίως κατοικίες, για τα οποία το Δημόσιο επί δεκαετίες δεν είχε δείξει το παραμικρό ενδιαφέρον. Αντιθέτως, με πράξεις της διοίκησης (π.χ. κατασκευή δρόμων και δικτύων ύδρευσης – ηλεκτροδότησης από κρατικές τότε εταιρίες) αναγνώρισε εμμέσως την υφιστάμενη κατάσταση.

Μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας ο πολίτης θα παρακολουθεί την πορεία της υπόθεσής του, τον υπάλληλο που έχει χρεωθεί και μια εκτίμηση για τον αναμενόμενο χρόνο διεκπεραίωσης. Έτσι, δεν θα υφίσταται πλέον η εντύπωση – έστω και αν δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα – ότι η αίτηση χάθηκε ή βρίσκεται «άγνωστου παραλήπτη».

Καθιερώνονται κανόνες ώστε οι πολίτες να εντοπίζουν εύκολα την εγκύκλιο που τους ενδιαφέρει και να διασφαλίζεται ότι είναι η ισχύουσα, όχι παλαιότερη. Ήδη οι εγκύκλιοι αναρτώνται στη Διαύγεια, όπου ωστόσο η αναζήτηση είναι εξαιρετικά δυσχερής. Στο εξής, κάθε εγκύκλιος θα αναρτάται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του οικείου υπουργείου ή φορέα· διαφορετικά δεν θα ισχύει. Σημειώνεται ότι η εν λόγω πρακτική εφαρμόζεται ήδη από ορισμένους φορείς, όπως η ΑΑΔΕ.

Το γενικό ωράριο λειτουργίας των δημοσίων υπηρεσιών ρυθμίζεται από το υπουργείο Εσωτερικών. Ωστόσο, υπάρχουν υπηρεσίες (π.χ. ΚΕΠ) που λειτουργούν με διευρυμένο ωράριο, ενώ σε άλλες περιπτώσεις ισχύουν διαφορετικά ωράρια υποδοχής κοινού. Για να μη βρίσκουν οι πολίτες κλειστές πόρτες, τα ωράρια λειτουργίας θα αναρτώνται υποχρεωτικά στις ιστοσελίδες των υπουργείων / φορέων.

Στην πράξη, οι συμβαλλόμενοι θα επισκέπτονται τον συμβολαιογράφο μόνο για την υπογραφή. Όλη η προεργασία θα διεκπεραιώνεται από τον συμβολαιογράφο, ο οποίος θα συλλέγει τα δικαιολογητικά (ήδη συλλέγει ορισμένα), θα καταρτίζει και θα υποβάλλει τις δηλώσεις φορολογίας, τις αιτήσεις στο Κτηματολόγιο και θα εξοφλεί, μέσω ειδικού ακατάσχετου λογαριασμού, τους φόρους και τα λοιπά έξοδα. Για τις επιπλέον υπηρεσίες που απαλλάσσουν τους πολίτες από κόστος, χρόνο και ταλαιπωρία, θα προβλέπεται αντίστοιχη αμοιβή.

Η εμπειρία είναι προφανώς θετική, όπως γνωρίζουν οι πολίτες που έχουν αξιοποιήσει τη δυνατότητα τα τελευταία χρόνια. Το πλέον πρόσφατο παράδειγμα είναι ο ΕΦΚΑ, όπου, με τη συνδρομή λογιστών, δικηγόρων κ.λπ. πιστοποιημένων επαγγελματιών –και τις προηγούμενες θεσμικές ρυθμίσεις–, ο χρόνος απονομής συντάξεων επιταχύνθηκε δραστικά. Υπενθυμίζεται ότι η σχετική ρύθμιση έχει κριθεί συνταγματική από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας. Σήμερα, οι συντάξεις εκδίδοναι κατά μέσο όρο σε 60 ημέρες, δηλαδή σε επίπεδο ΕΕ και πιο γρήγορα απ’ ό,τι στη Γερμανία. Ανάλογες λύσεις εφαρμόζονται ήδη στις πολεοδομίες, όπου οι μηχανικοί έχουν αναλάβει σημαντικό τμήμα αδειοδοτήσεων, και στις εφορίες, όπου οι λογιστές έχουν αναλάβει συγκεκριμένες ευθύνες. Πρόκειται για λύσεις με μικρό ή μηδενικό κόστος, αλλά με μεγάλη προστιθέμενη αξία στην ταχύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών. Ένα νέο πεδίο εφαρμογής αφορά την υποβολή δηλώσεων αγροτών και κτηνοτρόφων για τις ενισχύσεις τους. Είχαν καταγραφεί παράπονα για υψηλό κόστος. Με το νέο πλαίσιο θα υπάρχει ανταγωνισμός και καλύτερη εξυπηρέτηση.

Όλες οι δικαστικές αποφάσεις θα διαβιβάζονται στη Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου, η οποία θα διασφαλίζει τη συμμόρφωση. Αν δεν συμβεί εντός έξι μηνών από την κοινοποίηση, η υπόθεση θα εισάγεται στο Συμβούλιο Συμμόρφωσης του ν. 3068/2002.

Με τη ρύθμιση εξορθολογίζεται η διαδικασία συμμόρφωσης, καθώς ανατίθεται σε συγκεκριμένο όργανο και παρέχεται στο Δημόσιο εξάμηνη προθεσμία να συμμορφωθεί. Έτσι, τα Συμβούλια Συμμόρφωσης θα λειτουργούν αυστηρότερα στο μέλλον.

Υπενθυμίζεται ότι στο Συμβούλιο Συμμόρφωσης του ν. 3068/2002 συμμετέχουν ο Πρόεδρος και ανώτατοι δικαστές των δικαστηρίων που εξέδωσαν τις αποφάσεις. Το Συμβούλιο δύναται να επιβάλει χρηματική κύρωση στον μη συμμορφούμενο φορέα.

Η μη συμμόρφωση του Δημοσίου προς τις δικαστικές αποφάσεις αποτελεί έκφραση ανεντιμότητας του κράτους απέναντι στους πολίτες, την οποία οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε.

Θα προσδιορίζεται η χρηματική ικανοποίηση για ψυχική οδύνη μελών οικογένειας ατόμου που απεβίωσε ή για ηθική βλάβη λόγω τραυματισμού ή αναπηρίας (χωρίς να αφορά τις υλικές ζημιές) σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, δυστυχημάτων σε δημόσια κτήρια, εγκαταστάσεις, υποδομές και μέσα μαζικής μεταφοράς, τρομοκρατικών επιθέσεων, ατυχημάτων εν ώρα υπηρεσίας (ιδίως Σώματα Ασφαλείας και Ένοπλες Δυνάμεις), ιατρικών πράξεων ή παραλείψεων σε δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα. Παράλληλα, με την ενεργοποίηση πάγιας ρύθμισης μέσω απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου, το Δημόσιο θα παραιτείται από την άσκηση ενδίκων μέσων. Σήμερα, τέτοιες ρυθμίσεις ενεργοποιούνται κατά περίπτωση και υπό πίεση (π.χ. Μάνδρα, Μάτι, Τέμπη).

Η προσπάθεια θα είναι συνεχής και επίμονη. Δεν τρέφουμε την αυταπάτη ότι με έναν νόμο θα λύσουμε ριζικά όλα τα προβλήματα. Ωστόσο, μας ενδιαφέρει να εφαρμόσουμε άμεσα λύσεις που υπαγορεύονται από την κοινή λογική, απαλλάσσοντας τον πολίτη από δυσλειτουργίες της Δημόσιας Διοίκησης, οι οποίες τον καθιστούν πρακτικά ανυπεράσπιστο απέναντι σε κάθε γραφειοκράτη που επιλέγει να ερμηνεύσει –ή να μην ερμηνεύσει– το νόμο κατά το δοκούν.

Τα επόμενα άμεσα βήματα περιλαμβάνουν το σχέδιο νόμου του υπουργείου Ανάπτυξης για την απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης της βιομηχανίας, την πλατφόρμα ΜΙΤΟΣ, μια μεγάλης κλίμακας προσπάθεια καταγραφής, απλούστευσης και κατάργησης διαδικασιών. Το τελευταίο τετραετές διάστημα έχουν καταγραφεί 4.050 διαδικασίες στην επαφή πολιτών και επιχειρήσεων με το Δημόσιο. Από αυτές, 400 επιλέχθηκαν ως οι πιο κρίσιμες και θα προχωρήσει η απλούστευσή τους.

Ακολουθούν η επέκταση της αξιολόγησης και η εισαγωγή της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας στο Δημόσιο, η νομοθετική πρωτοβουλία για τις Πολεοδομίες και η μεταρρύθμιση στον ΟΣΕ».