Σημαντική επιτάχυνση στην απονομή της πολιτικής δικαιοσύνης και αισθητή μείωση του χρόνου εκδίκασης των υποθέσεων στα Πρωτοδικεία της χώρας παρατηρείται 18 μήνες μετά την εφαρμογή του νέου Δικαστικού Χάρτη, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το υπουργείο Δικαιοσύνης.
Πρόκειται για στοιχεία που, όπως δήλωσε ο υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, παρέχονται «σε επικαιροποιημένο χρόνο» και απεικονίζουν τη «μεγάλη αλλαγή στους χρόνους λειτουργίας της δικαιοσύνης».

«Την τελευταία τριετία δημοσιεύονται από οργάνωση της στοιχεία παλαιότερων ετών πριν την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη. Ό,τι παρουσιάζουμε εμείς είναι τα πιο πρόσφατα στοιχεία στα πρότυπα της Cepej, θεωρώ ότι το 2026 όταν ενσωματωθούν από την ΕΕ τα στοιχεία θα φανεί η πραγματική εικόνα και η βελτίωση της κατάστασης» ανέφερε ο Υπουργός Δικαιοσύνης και επισήμανε ότι «πριν την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη ο χρόνος έκδοσης απόφασης ήταν 774 ημέρες, ενώ σήμερα είναι 357 ημέρες».

«Αν κάνουμε μια μικρή προβολή των αποτελεσμάτων για τα επόμενα δύο με τρία χρόνια με σχετική ασφάλεια, τι πρόκειται να συμβεί σε αυτά τα 2-3 χρόνια; Θα συμβούν τα εξής:

Πρώτον θα τεθούν σε πλήρη λειτουργία όλοι αυτοί οι μηχανισμοί της ψηφιακής μετάβασης. Η λειτουργία των ψηφιακών συστημάτων θα διευκολύνει ακόμα περισσότερο και σε πολύ μεγάλο βαθμό την ταχύτερη απόδοση της ελληνικής δικαιοσύνης και θα βελτιώσει και την ποιότητα της ίδιας της ζωής των συντελεστών και των δικαστών και των δικηγόρων και των δικαστικών υπαλλήλων. Άρα το πρώτο που θα συμβεί την επόμενη τριετία σε πλήρη εφαρμογή είναι η πλήρης αξιοποίηση όλων των υποδομών της ψηφιακής μετάβασης.

Το δεύτερο είναι ότι θα τεθεί σε λειτουργία ένα φιλόδοξο σχέδιο που έχουμε ήδη επεξεργαστεί και το έχουμε παρουσιάσει και αυτό είναι ο Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης των Διαφορών, που σημαίνει αρκετές υποθέσεις θα αφαιρεθούν από την τακτική δικαιοσύνη και θα επιλύονται πρωτίστως από τους δικηγόρους σε μια παράλληλη διαδικασία η οποία θα έχει τα ίδια αποτελέσματα όταν καταλήγει με μια δικαστική απόφαση.

Αυτές οι δυο εξελίξεις που βάσιμα αναμένουμε θα οδηγήσουν σε πολύ καλύτερα αποτελέσματα» δήλωσε ο υπουργός. Μάλιστα, επισήμανε ότι «Στόχος είναι το 2030 να βρίσκεται η Ελλάδα στις 5 πρώτες χώρες της ΕΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης» ενώ ο υφυπουργός Ιωάννης Μπούγας με τη σειρά του τόνισε ότι «ο στόχος είναι στο τέλος 2027
να απαιτούνται 750 ημέρες για τελεσίδικη απόφαση».

Τα στοιχεία

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη συνοδεύτηκε από αισθητή βελτίωση τόσο στον χρόνο απονομής της δικαιοσύνης όσο και στον ρυθμό εκκαθάρισης των υποθέσεων.

Συγκεκριμένα, ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης απόφασης μειώθηκε από 774 ημέρες κατά το δικαστικό έτος 2023-2024 σε 383 ημέρες το δικαστικό έτος 2024-2025 και περιορίστηκε περαιτέρω στις 357 ημέρες μετά τη συμπλήρωση 18 μηνών εφαρμογής του Δικαστικού Χάρτη. Επομένως, ο απαιτούμενος χρόνος για την έκδοση απόφασης υποχώρησε από δύο χρόνια σε περίπου έναν χρόνο.

Αντίστοιχα, ο δείκτης εκκαθάρισης των υποθέσεων (Clearance Rate) κατέγραψε σταθερή ανοδική πορεία. Από 86,2% το δικαστικό έτος 2023-2024, όταν είχαν περαιωθεί 173.714 υποθέσεις έναντι 201.479 εισερχόμενων, ανήλθε σε 99,6% το δικαστικό έτος 2024-2025, με 415.555 νέες υποθέσεις και 417.565 περαιωθείσες. Μετά από 18 μήνες εφαρμογής του Δικαστικού Χάρτη, ο δείκτης έφτασε στο 105,1%, καθώς περαιώθηκαν 618.239 υποθέσεις έναντι 588.339 νέων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης, η υπέρβαση του ορίου του 100% σημαίνει ότι τα Πρωτοδικεία δεν εκδικάζουν πλέον μόνο το σύνολο των νέων υποθέσεων που εισάγονται κάθε έτος, αλλά μειώνουν παράλληλα και το απόθεμα των εκκρεμοτήτων προηγούμενων ετών, επιτυγχάνοντας πρόσθετη εκκαθάριση της τάξης του 5,1%.

Τα τρία μεγάλα Πρωτοδικεία

Τα μεγαλύτερα οφέλη καταγράφονται στο Πρωτοδικείο Αθηνών, όπου συγκεντρώνεται το 52% της συνολικής δικαστηριακής ύλης της χώρας. Ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης απόφασης μειώθηκε από 1.448 ημέρες στο δικαστικό έτος 2023-2024 σε 478 ημέρες μετά από 18 μήνες εφαρμογής του Δικαστικού Χάρτη, δηλαδή από σχεδόν τέσσερα χρόνια σε περίπου ενάμιση χρόνο. Παράλληλα, ο δείκτης εκκαθάρισης αυξήθηκε από 86%, με 60.182 περαιωθείσες υποθέσεις έναντι 70.014 εισερχόμενων, σε 112,7%, καθώς μέσα στο 18μηνο περαιώθηκαν 280.761 υποθέσεις έναντι 249.028 νέων υποθέσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, το πρώτο τρίμηνο του 2026 ο δείκτης έχει ήδη ανέλθει στο 143,8%, γεγονός που σημαίνει ότι το Πρωτοδικείο Αθηνών όχι μόνο απορροφά το σύνολο των νέων υποθέσεων, αλλά μειώνει και τις εκκρεμότητες των προηγούμενων ετών κατά 12,7%.

Παρόμοια εικόνα παρουσιάζουν, σύμφωνα με το υπουργείο, και τα υπόλοιπα μεγάλα Πρωτοδικεία της χώρας.

Το υπουργείο εκτιμά πως η Ελλάδα βρίσκεται, πλέον, πολύ κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς τον χρόνο έκδοσης τελεσίδικης απόφασης στις πολιτικές υποθέσεις. Συγκεκριμένα, για το πρώτο τρίμηνο του 2026 ο εκτιμώμενος χρόνος στον πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας ανέρχεται στις 309 ημέρες, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 307 ημέρες. Παράλληλα, με την εφαρμογή του νέου Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας εκτιμάται ότι ο χρόνος στον δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας θα διαμορφωθεί στις 325 ημέρες, με αποτέλεσμα ο συνολικός χρόνος έκδοσης τελεσίδικης απόφασης να προσεγγίσει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 627 ημερών μέσα στο 2027.

Συνολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, οι πρώτοι 18 μήνες εφαρμογής του Δικαστικού Χάρτη συνοδεύτηκαν από αισθητή επιτάχυνση στην απονομή της πολιτικής δικαιοσύνης, σημαντική μείωση του χρόνου εκδίκασης και σταδιακή αποκλιμάκωση των εκκρεμών υποθέσεων, καθώς ολοένα και περισσότερα μεγάλα Πρωτοδικεία εμφανίζουν πλέον δείκτη εκκαθάρισης άνω του 100%.

Η «ταυτότητα» της έρευνας

Η αξιολόγηση της αποδοτικότητας των δικαστηρίων πραγματοποιήθηκε με βάση τους δύο δείκτες που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (CEPEJ): τον δείκτη εκκαθάρισης υποθέσεων (Clearance Rate), ο οποίος αποτυπώνει τη σχέση μεταξύ των περαιωμένων και των εισερχόμενων υποθέσεων, καθώς και τον εκτιμώμενο χρόνο έκδοσης απόφασης (Disposition Time), που δείχνει πόσες ημέρες απαιτούνται για την εκδίκαση των εκκρεμών υποθέσεων με τον υφιστάμενο ρυθμό απονομής δικαιοσύνης.

Η έρευνα βασίζεται αφενός σε ειδική αποτύπωση των υποθέσεων Πολιτικής Διαδικασίας για το διάστημα από τις 16 Σεπτεμβρίου 2024 έως τις 31 Μαρτίου 2025 και αφετέρου στα περιοδικά στατιστικά στοιχεία των ετών 2025 και 2026, τα οποία αποστέλλονται ανά τρίμηνο από όλα τα Πρωτοδικεία και τις Περιφερειακές Έδρες στο Τμήμα Συλλογής και Επεξεργασίας Δικαστικών Στατιστικών Στοιχείων του υπουργείου Δικαιοσύνης, σύμφωνα με τον ν. 4946/2022. Η σύγκριση πραγματοποιείται σε δύο χρονικές περιόδους. Η πρώτη αφορά το δικαστικό έτος 2023-2024, δηλαδή το τελευταίο πριν από την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη, ενώ η δεύτερη καλύπτει τους πρώτους 18 μήνες εφαρμογής του, από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026. Υπενθυμίζεται ότι κάθε δικαστικό έτος αρχίζει στις 16 Σεπτεμβρίου και ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβριο του επόμενου έτους.

«Τα στοιχεία είναι ενθαρρυντικά αλλά δεν εφησυχάζουμε καθώς παρακολουθούμε στατιστικά κάθε τρίμηνο» ανέφερε ο υφυπουργός, Ιωάννης Μπούγας ο οποίος επισήμανε πως δεν πρόκειται για «συγκυριακό φαινόμενο αλλά για τη νέα τάξη πραγμάτων».

«Αυτά τα στοιχεία που παρουσιάσαμε δεν είναι απλά αριθμοί είναι η εκπλήρωση της συνταγματικής επιταγής από την Πολιτεία για παροχή αποτελεσματικής έννομης προστασίας με προσιτή, ταχεία και ισότιμη πρόσβαση στη Δικαιοσύνη που εγγυάται την ισονομία. Ο Δικαστικός Χάρτης, ο νόμος 5108/2024 δεν είναι απλά ένα νομοθέτημα. Δεν είναι καν ένας νόμος πλαίσιο, είναι κάτι πολύ περισσότερο, είναι μια στρατηγική απόφαση, πίσω από την οποία κρύβεται μια φιλοσοφία για το πως πρέπει να οργανώνεται και να απονέμεται η Δικαιοσύνη έτσι ώστε να απονέμεται σε εύλογο χρόνο με συνθήκες διαφάνειας και ασφαλώς ανεξαρτησίας» δήλωσε χαρακτηριστικά.