Η ανάδειξη του δημογραφικού προβλήματος της χώρας στον πυρήνα της δημόσιας συζήτησης επήλθε μέσω του τριημέρου διεθνούς συνεδρίου «Greece at Demographic Crossroads», που διεξήχθη από 6 έως 8 Μαΐου στην Ιθάκη, υπό την αιγίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία προεδρεύει του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συντονίστηκε από το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών, τον Δήμο Ιθάκης, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, το Παγκόσμιο Ιπποκράτειο Ινστιτούτο Ιατρών, την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής και τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.

Συμμετείχαν υπουργοί, ευρωβουλευτές, πρέσβεις, πανεπιστημιακοί και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, με κοινή επισήμανση ότι η δημογραφική κρίση αποτελεί κορυφαίο εθνικό και ευρωπαϊκό διακύβευμα με εκτεταμένες κοινωνικές, οικονομικές και αναπτυξιακές προεκτάσεις.

Οι ομιλίες και οι συζητήσεις ανέδειξαν ότι το δημογραφικό δεν αφορά μόνον αριθμούς· αφορά προοπτική, κοινωνική συνοχή και βιωσιμότητα. «Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει το δημογραφικό ως απλό κοινωνικό ζήτημα, είναι ζήτημα προοπτικής», υπογράμμισε ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα Σταύρος Αυγουστίδης.

Κινδυνεύουμε με «δημογραφική κατάρρευση» αν δεν μεταβούμε άμεσα από τη συζήτηση στη δράση, προειδοποίησε ο καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης, διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών.

Παρουσιάζοντας τα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, επισήμανε ότι μέχρι το 2060 θα προκύπτουν 60.000 περισσότεροι θάνατοι σε σύγκριση με τις γεννήσεις, γεγονός που σημαίνει μείωση του πληθυσμού της Ελλάδας κατά 1,7 εκατομμύριο, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι το σενάριο αυτό δεν συμπεριλαμβάνει την πιθανή αύξηση των γεννήσεων μέσω της ενσωμάτωσης των μεταναστών. Πιο ανησυχητικό, τόνισε, είναι ότι ο αναπαραγωγικός πληθυσμός θα συρρικνωθεί κατά 35%, οπότε το ισοζύγιο θανάτων και γεννήσεων δεν μπορεί να «κλείσει», αφού δεν θα υπάρχει ο αναγκαίος αναπαραγωγικός πληθυσμός για τεκνοποίηση.

Δόθηκε έμφαση στις διαφορετικές ανάγκες κάθε περιοχής· οι συμμετέχοντες τόνισαν ότι οι αστικές περιοχές, η περιφέρεια και τα μικρά νησιά χρειάζονται διακριτές πολιτικές αντιμετώπισης. Ο δήμαρχος Ιθάκης Διονύσης Στανίτσας ανέδειξε τις δυσκολίες των μικρών νησιωτικών κοινοτήτων, ενώ ο πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών Λευτέρης Κεχαγιόγλου χαρακτήρισε το δημογραφικό ζήτημα «θέμα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης».

Κατά τις εργασίες του συνεδρίου τονίστηκε η ανάγκη ενίσχυσης της δημόσιας υγείας, της αποκέντρωσης υπηρεσιών και της επιστροφής των νέων επιστημόνων που μετανάστευσαν στο εξωτερικό κατά την οικονομική κρίση. Ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών Γιώργος Πατούλης υπογράμμισε την ανάγκη στήριξης των τοπικών κοινωνιών με επαρκείς υποδομές και υπηρεσίες υγείας, επισημανθεί στο ΑΠΕ ΜΠΕ.

Από επιστημονικής πλευράς, ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής Κωνσταντίνος Πάντος υποστήριξε τη σημασία της ενημέρωσης για τη γονιμότητα και της ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες αναπαραγωγικής ιατρικής, επισημαίνοντας ότι ολοένα περισσότερα άτομα άνω των 40 ετών αναζητούν υποστήριξη για τεκνοποίηση.

Μία από τις σημαντικότερες ανακοινώσεις ήταν η σύσταση του Ιthaka Demographic Forum, ενός φορέα με αφετηρία την Ιθάκη που στοχεύει στην ανάδειξη τοπικών και περιφερειακών δημογραφικών ζητημάτων, στην πρόταση εφαρμόσιμων λύσεων και στη μεταφορά εμπειρίας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες με όμοια προβλήματα, προκειμένου να διαμορφωθούν συμπεράσματα και βιώσιμες πρακτικές.

Στο συνέδριο συμμετείχαν κυβερνητικοί και πολιτικοί παράγοντες, συμβάλλοντας ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο για το δημογραφικό ζήτημα και τις προκλήσεις της επόμενης ημέρας. Τοποθετήσεις πραγματοποίησαν η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, ο υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς, η υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Παύλος Γερουλάνος, ο βουλευτής Κεφαλληνίας της Νέας Δημοκρατίας Παναγής Καππάτος και οι ευρωβουλευτές Νικόλαος Φαραντούρης και Σάκης Αρναούτογλου, εκπέμποντας το μήνυμα ότι το δημογραφικό αποτελεί εθνική υπόθεση που επιτάσσει συνεννόηση και κοινή στρατηγική.

Στα πλαίσια των εργασιών παρουσιάστηκαν συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, όπως οικονομικά κίνητρα για την επιστροφή μόνιμων κατοίκων, ενίσχυση της στέγασης για επαγγελματίες υγείας και εκπαιδευτικούς, βελτίωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, προγράμματα ενημέρωσης για τη γονιμότητα και αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος για βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.

Το καθολικό μήνυμα που εκπορεύθηκε από το συνέδριο ήταν σαφές: το δημογραφικό δεν είναι απλώς μια στατιστική πρόκληση, αλλά ένα κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης, που επιβάλλει άμεσες, συντονισμένες και μακροπρόθεσμες πολιτικές παρεμβάσεις.