Σε μια κίνηση για να σταθεροποιήσει έναν παράδοξο έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, η Τεχεράνη προσπαθεί να εφαρμόσει στην πράξη ένα καθεστώς θαλάσσιων ελέγχων, επεκτείνοντας τις απαιτήσεις της ακόμα και σε περιοχές που συνδέονται με ζωτικές λιμενικές υποδομές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την ανησυχία τόσο της διεθνούς ναυτιλιακής κοινότητας όσο και των ενεργειακών αγορών, καθώς επηρεάζει έναν από τους κρισιμότερους διαύλους μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως.

Το κλίμα αβεβαιότητας που έχει διαμορφωθεί στην περιοχή έχει οδηγήσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες σε στάση αναμονής, αποφεύγοντας να ζητήσουν άδεια διέλευσης από τις ιρανικές Αρχές, υπό τον φόβο πιθανών αμερικανικών κυρώσεων.

Ως συνέπεια, σημαντικός αριθμός εμπορικών πλοίων παραμένει ακινητοποιημένος ή διέρχεται με ιδιαίτερη προσοχή εντός και πέριξ των Στενών.

Ο Ιρανός βουλευτής Saeedi ανέφερε ότι περίπου 1.500 πλοία βρίσκονται σε αναμονή προκειμένου να λάβουν έγκριση από την Τεχεράνη για να εξέλθουν από την περιοχή, γεγονός που αναδεικνύει το μέγεθος της διατάραξης της ναυσιπλοΐας.

Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, η εμπορική κίνηση έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά σε μικρά πλοία γενικού φορτίου που εξυπηρετούν το Ιράν, κυρίως κάτω των 75 μέτρων, καθώς και σε ορισμένα μικρά φορτηγά πλοία υπό σημαίες Ινδίας και Κομορών.

Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη εξέδωσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες, μέσω των οποίων επιδιώκει να ορίσει μια θαλάσσια «ζώνη ελέγχου» στην περιοχή.

Το νέο σύστημα καθορισμού διαδρομών του Ιράν γύρω από το νησί Λαράκ έχει ενισχύσει το επίπεδο πολιτικής και στρατιωτικής εποπτείας που ασκείται στις εμπορικές οδούς μέσω του Στενού του Ορμούζ.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) έχει δώσει οδηγίες στα εμπορικά πλοία που επιθυμούν να διέλθουν από το στενό να συντονίζονται με τις ιρανικές Αρχές και να ακολουθούν συγκεκριμένες διαδρομές κοντά στο νησί Λαράκ.

Βάσει του εν λόγω σχεδίου δρομολόγησης, τα εισερχόμενα πλοία που κατευθύνονται προς τον Κόλπο διέρχονται βόρεια του νησιού Λαράκ, πλησίον της ιρανικής ακτογραμμής, ενώ τα εξερχόμενα πλοία περνούν νότια του νησιού, όπως μετέδωσε το ΑΠΕ ΜΠΕ.

Η ρύθμιση αυτή μετατοπίζει την κυκλοφορία πιο κοντά στα ύδατα που διεκδικεί το Ιράν και παρέχει στο IRGC αυξημένη ικανότητα παρακολούθησης των διερχόμενων πλοίων.

Το Ιράν έχει επίσης ορίσει περιοχές ελεγχόμενης ή περιορισμένης επιτήρησης μεταξύ των λωρίδων κυκλοφορίας που εποπτεύονται από το IRGC.

Αυτό συνιστά απόκλιση από το παραδοσιακό σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας, το οποίο εδραζόταν σε μεγαλύτερο βαθμό σε διαδρομές που σχετίζονταν με τα ύδατα του Ομάν και σε διεθνώς διαχειριζόμενα σχήματα πλοήγησης.

Ενώ το διεθνές ναυτικό δίκαιο συνεχίζει να αναγνωρίζει τα δικαιώματα διέλευσης μέσω του Στενού του Ορμούζ, οι επικριτές επισημαίνουν ότι το νέο σύστημα αυξάνει τον επιχειρησιακό έλεγχο του Ιράν επί των πλοίων κατά τη διέλευσή τους.

Αυτό που προκαλεί την πιο έντονη ανησυχία στις ναυτιλιακές και ενεργειακές αγορές είναι ότι η εν λόγω ζώνη φαίνεται να επεκτείνεται σε θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται λειτουργικά με σημαντικά λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως τα Khor Fakkan και Fujairah.

Τα συγκεκριμένα λιμάνια έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία τα τελευταία χρόνια, λειτουργώντας ως βασικοί κόμβοι μεταφόρτωσης και ενεργειακής τροφοδοσίας, ειδικά μετά τη σημαντική υποχώρηση της ναυσιπλοΐας εντός του Ορμούζ.

Ναυτιλιακές και ενεργειακές πηγές εκτιμούν ότι η ιρανική στρατηγική επιδιώκει τη διατήρηση ισχυρής επιρροής πάνω στις πετρελαϊκές ροές του Κόλπου.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται και ο αγωγός Habshan-Fujairah, μέσω του οποίου τα ΗΑΕ προσπαθούν να εξάγουν αργό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Η διεύρυνση της ιρανικής «ζώνης ελέγχου» αυξάνει τις πιέσεις στη συγκεκριμένη ενεργειακή διαδρομή, καθώς δημιουργεί συνθήκες άμεσης απειλής τόσο για τον αγωγό όσο και για τις θαλάσσιες ροές που καταλήγουν στη Φουτζέιρα.

Να σημειωθεί επίσης ότι, σύμφωνα με το NBC News, η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες τη χρήση στρατιωτικών βάσεων και του σαουδαραβικού εναέριου χώρου για την επιχείρηση «Freedom», εξέλιξη που – σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες – αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ στην αναστολή της επιχείρησης.

Η στάση αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως ένδειξη ότι η Σαουδική Αραβία επιδιώκει να αποφύγει άμεση εμπλοκή σε μια στρατιωτική κλιμάκωση με το Ιράν, φοβούμενη πιθανές επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές της χώρας.

Παράλληλα, αποκαλύπτει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ στη συγκρότηση ενός πλήρως συντονισμένου περιφερειακού μετώπου ασφαλείας για την προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Επισημαίνεται επίσης ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός κατά των πλοίων που επιχειρούν να εισέλθουν ή να αναχωρήσουν από ιρανικούς λιμένες παραμένει σε πλήρη ισχύ. Οι δυνάμεις του CENTCOM συνεχίζουν να ενεργούν προκειμένου να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση.

Στόλος υπό πίεση και «σκιώδης» ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο

Σύμφωνα με στοιχεία της Signal Ocean που διαθέτει η ναυλομεσιτική Xclusiv Shipbrokers, αυτή τη στιγμή εντός της περιοχής του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ καταγράφονται συνολικά 186 bulk carriers και tankers διαφόρων κατηγοριών.

Η εικόνα αποτυπώνει ισχυρή παρουσία δεξαμενόπλοιων και bulk carriers, ωστόσο παράγοντες της αγοράς τονίζουν ότι τα στοιχεία δεν μπορούν να θεωρηθούν πλήρως αντιπροσωπευτικά, καθώς μέρος του στόλου ενδέχεται να κινείται με απενεργοποιημένο AIS λόγω της αυξημένης γεωπολιτικής έντασης στην περιοχή. Στα bulk carriers καταγράφονται συνολικά 128 πλοία.

Η μεγαλύτερη κατηγορία είναι τα small bulkers με 50 πλοία, ενώ ακολουθούν τα handysize με 26 και τα panamax με 20 πλοία. Παρουσία εμφανίζουν επίσης οκτώ kamsarmax, έξι post-panamax, τέσσερα supramax, τέσσερα ultramax, τέσσερα capesize, τρία handymax και τρία mini-capesize. Αντίστοιχα, στα tankers εντοπίζονται συνολικά 58 πλοία. Κυριαρχούν τα MR2 με 25 πλοία και ακολουθούν τα MR1 με 11.

Στην περιοχή βρίσκονται επίσης οκτώ VLCC, πέντε panamax/LR1, πέντε aframax/LR2, καθώς και τέσσερα suezmax. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι περίπου το 40% των tankers που βρίσκονται στα Στενά του Ορμούζ χαρακτηρίζονται ως sanctioned vessels, ενώ στα bulk carriers το αντίστοιχο ποσοστό υπολογίζεται στο 11%.

Το στοιχείο αυτό αποκαλύπτει τη σημαντική παρουσία πλοίων που σχετίζονται με δίκτυα μεταφοράς υπό καθεστώς κυρώσεων, κυρίως στο εμπόριο πετρελαίου.

Παράγοντες της ναυτιλιακής αγοράς επισημαίνουν ωστόσο ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο όρος «παγιδευμένα πλοία», καθώς αρκετά από αυτά παραμένουν στην περιοχή αναμένοντας οδηγίες φόρτωσης ή εμπορικές εντολές.

Επιπλέον, δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πόσα από τα πλοία εισήλθαν στην περιοχή μετά την έναρξη της κρίσης και πόσα βρίσκονταν ήδη εντός του Κόλπου πριν από την κλιμάκωση της έντασης.