Στην αναγκαιότητα καθιέρωσης ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού που θα δίνει τη δυνατότητα, σε ειδικές περιπτώσεις όπου μαζικές μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται ως μέσο πίεσης, να διακόπτεται η διαδικασία ασύλου και να πραγματοποιούνται άμεσες απελάσεις όσων περνούν παράνομα τα σύνορα, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, επιδίωξε να εστιάσει η ελληνική αντιπροσωπεία κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του Συμβουλίου υπουργών Εσωτερικών και Μετανάστευσης της ΕΕ, που έλαβε χώρα διαδικτυακά.

Βάσει στοιχείων από το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, ο υπουργός Θάνος Πλεύρης παρουσίασε ενώπιον των Ευρωπαίων συναδέλφων του την πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, όπως αυτή παρουσιάζεται σε δημοσίευμά του στο Politico, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται ένα θεσμικό μέσο για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων, όπως η χρήση μεταναστευτικών ροών ως εργαλείου πίεσης που παρατηρήθηκε στη Θέουτα και είχε επιχειρηθεί στον Έβρο το 2020.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο κ. Πλεύρης διαβίβασε τη συμπαράσταση της Ελλάδας προς την Ισπανία, επισημαίνοντας ότι ως κράτος πρώτης υποδοχής έχει άμεση εμπειρία των δυσκολιών που εγείρει η διαχείριση εντατικών μεταναστευτικών πιέσεων και διατηρεί επαφές με τις ισπανικές αρχές, με σκοπό να συνδράμει όπου απαιτηθεί.

Ο υπουργός τόνισε ότι η Ελλάδα διαθέτει πείρα από ανάλογες συνθήκες, αναφερόμενος στα επεισόδια στον Έβρο το 2020, όταν, όπως είπε, απετράπη η συντονισμένη απόπειρα εισόδου δεκάδων χιλιάδων μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ταυτόχρονα, σημείωσε ότι συγκεκριμένες εθνικές πολιτικές, όπως οι μαζικές νομιμοποιήσεις μεταναστών, δύνανται να αποτελέσουν παράγοντα έλξης για τα κυκλώματα διακίνησης και την παράνομη μετανάστευση, υπογραμμίζοντας ότι η ελληνική κυβέρνηση απορρίπτει τέτοιες προσεγγίσεις.

Στο επίκεντρο της ελληνικής τοποθέτησης βρέθηκε η αναγκαιότητα περαιτέρω ενδυνάμωσης της προστασίας των εξωτερικών χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ενισχυμένη παρουσία της Frontex. Όπως υπογραμμίστηκε, η αποτελεσματική επιτήρηση των συνόρων δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, αλλά συμπεριλαμβάνει και την αποτροπή των παράνομων εισόδων, πάντα εντός των ορίων του διεθνούς δικαίου.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδόθηκε στη συνεργασία με τρίτες χώρες, την οποία ο υπουργός χαρακτήρισε καθοριστικής σημασίας για τη μείωση των μεταναστευτικών ροών και την αύξηση των επιστροφών.

Όπως ανέφερε ο υπουργός, η εμπειρία της Ελλάδας αποδεικνύει ότι όπου υπάρχει αποδοτική συνεργασία με γειτονικές χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, παραπέμποντας στη μείωση των αφίξεων στα νησιά του Αιγαίου κατά περισσότερο από 60% το πρώτο εξάμηνο του 2026, αλλά και στα πρώτα θετικά σημάδια από τη συνεργασία με τη Λιβύη.

Παράλληλα, επικαλέστηκε δήλωση του αρμόδιου Ευρωπαίου επιτρόπου Μπρούνερ, σύμφωνα με την οποία ο αριθμός των μεταναστών που εισέρχονταν στα ελληνικά νησιά μέσα σε μία εβδομάδα το 2015 αντιστοιχεί περίπου στο σύνολο όσων εισήλθαν σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, δηλαδή περίπου 50.000 άτομα. Όπως επισημάνθηκε, στην Ελλάδα το πρώτο επτάμηνο του 2026 οι θαλάσσιες μεταναστευτικές ροές καταγράφουν μείωση άνω του 35%, γεγονός που αποδόθηκε από τον υπουργό στην εφαρμογή μιας «σκληρής αλλά δίκαιης μεταναστευτικής πολιτικής».

Σύμφωνα με το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, η ελληνική πλευρά υποστήριξε επιπλέον ότι οι τρίτες χώρες που λαμβάνουν χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλουν να επιδεικνύουν ουσιαστική συνεργασία τόσο στη μείωση των μεταναστευτικών ροών όσο και στην αύξηση των επιστροφών, ενώ έγινε ειδική μνεία στην ανάγκη να αξιολογηθεί η συνεργασία του Μαρόκου σε όλα τα επίπεδα αναφορικά με την κρίση στη Θέουτα.

Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, συζητήθηκε και η δημιουργία κέντρων επιστροφής σε ασφαλείς τρίτες χώρες, ενώ υπογραμμίστηκε από τον κ. Πλεύρη ότι το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο αποτελεί σημαντική θεσμική κατάκτηση, η οποία όμως μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε συνθήκες κανονικών ή αυξημένων μεταναστευτικών ροών και όχι σε περιπτώσεις οργανωμένης εργαλειοποίησης ή μαζικής εισόδου μεταναστών.

Ο υπουργός επέμεινε ότι σε τέτοιες έκτακτες περιπτώσεις θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα ενεργοποίησης ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού που θα επιτρέπει την προσωρινή αναστολή της διαδικασίας ασύλου και την επιστροφή όσων εισήλθαν παράνομα, με πλήρη σεβασμό στο διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο, αναφερόμενος και στο άρθρο του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Politico όπου προτείνεται μια καινοτόμος λύση προστασίας του ευρωπαϊκού χώρου.

Όπως υποστήριξε ο υπουργός, μια τέτοια πρόβλεψη δεν συνιστά απόκλιση από τις ευρωπαϊκές αξίες, αλλά συμβάλλει στην προστασία της ίδιας της διαδικασίας ασύλου και της εύρυθμης λειτουργίας της.

Σύμφωνα με το Υπουργείο, έγινε μνεία και στην περίπτωση της Θέουτα, όπου, όπως επισημάνθηκε, οι επιστροφές πραγματοποιούνται χωρίς να προηγείται η υποβολή και εξέταση αιτημάτων ασύλου, προκειμένου να αποτραπεί η κατάρρευση της διαδικασίας διαχείρισης των συνόρων.

Ταυτόχρονα, ο κ. Πλεύρης τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προετοιμαστεί απέναντι σε αντίστοιχες απόπειρες εργαλειοποίησης τόσο στα χερσαία όσο και στα θαλάσσια σύνορά της.

Τέλος, ο κ. Πλεύρης υποστήριξε ότι οι αποφάσεις που ελήφθησαν στον Έβρο το 2020, αλλά και κατά την πρόσφατη αναστολή της εξέτασης αιτημάτων ασύλου στις αυξημένες ροές από τη Λιβύη, συνέβαλαν στην προστασία των ελληνικών και ευρωπαϊκών συνόρων. Επανέλαβε, δε, ότι η αλληλεγγύη προς τις χώρες πρώτης υποδοχής πρέπει να είναι ουσιαστική, με κοινές ευρωπαϊκές λύσεις για την αντιμετώπιση ακόμη και των πιο ακραίων σεναρίων αύξησης των μεταναστευτικών ροών, ώστε να μην επαναληφθούν φαινόμενα αντίστοιχα με εκείνα του 2015. Όπως υπογράμμισε, βασικές προτεραιότητες της ελληνικής πολιτικής παραμένουν η αποτελεσματική φύλαξη των εξωτερικών συνόρων, η μείωση των μεταναστευτικών ροών και η αύξηση των επιστροφών.