Η ποσότητα σκόνης παρουσίασε σταθερή άνοδο σε εκτεταμένη περιοχή της Ευρώπης από το 2012 έως το 2021, με σημαντικότερες εντάσεις να καταγράφονται στη νότια Ευρώπη και τη μεσογειακή λεκάνη, σύμφωνα με επιστημονική έρευνα, στην οποία συμμετείχαν Έλληνες επιστήμονες, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Nature».
Η επιστημονική ομάδα, με επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης τον Πέτρο Βασιλάκο από το ελβετικό ερευνητικό ίδρυμα «Paul Scherrer Institute» (PSI) και συνεργαζόμενους ερευνητές από το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Πανεπιστήμιο Κρήτης, συγκέντρωσε περίπου 18.500 ημερήσιες καταγραφές σκόνης προερχόμενης κυρίως από τη Σαχάρα και γενικότερα από ξηρές ζώνες της Βόρειας Αφρικής, ακόμα και από περιοχές της Μέσης Ανατολής. Οι καταγραφές πραγματοποιήθηκαν σε 103 αγροτικές και αστικές ζώνες σε όλη την Ευρώπη την περίοδο 2012-2021. Ως αξιόπιστο δείκτη για την ερημική σκόνη, οι ερευνητές αξιοποίησαν την περιεκτικότητα αλουμινίου στα αιωρούμενα σωματίδια, στοιχείο διακριτικό των σωματιδίων σκόνης που μεταφέρονται από τις ερήμους.
Ακολούθως, ανέπτυξαν ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης, το οποίο επεξεργάστηκε τις καταγραφές από σταθμούς, δορυφορικά δεδομένα, πληροφορίες για τη χρήση εδάφους και μετεωρολογικές παραμέτρους, όπως η θερμοκρασία και η ταχύτητα του ανέμου. Με τη βοήθεια του μοντέλου έγιναν εκτιμήσεις για τις ποσότητες σκόνης και σε άλλες ζώνες της Ευρώπης και τελικά διαμορφώθηκε ένας αξιόπιστος πανευρωπαϊκός χάρτης σωματιδίων ερημικής σκόνης.
Όπως προέκυψε από την έρευνα, οι ποσότητες σκόνης αυξήθηκαν στον περισσότερο χώρο της Ευρώπης κατά τη συγκεκριμένη δεκαετία, με σημαντικότερες εντάσεις να καταγράφονται στην Ιταλία, την Αδριατική Θάλασσα και το Αιγαίο Πέλαγος. Επίσης, υψηλότερα επίπεδα σκόνης εντοπίστηκαν στη δυτική Γαλλία. Μάλιστα, διαπιστώθηκε ότι ενώ η συχνότητα των επεισοδίων σκόνης δεν αυξήθηκε, ωστόσο έγιναν πιο έντονα σε αρκετές περιοχές της νότιας Ευρώπης.
Όσον αφορά την Ελλάδα, ο Πέτρος Βασιλάκος από το PSI και ο Μάνος Μανούσακας από το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» εξηγούν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «η Ελλάδα, κυρίως η ανατολική Ελλάδα, ανήκει στις περιοχές με τη σημαντικότερη άνοδο του συνολικού φορτίου σκόνης. Συγκεκριμένα, η ένταση των επεισοδίων αφρικανικής σκόνης που φτάνουν σε αστικά κέντρα, όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, αυξήθηκε κατά περίπου δύο μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο από τις αρχές του 2012 έως το τέλος του 2021, μια μεταβολή που κρίνεται σημαντική». Αντιθέτως, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ορισμένα σημεία της Ελλάδας παρουσίασαν μείωση της ποσότητας σκόνης, όπως τα ορεινά της Πίνδου και η Πελοπόννησος, «όπου το μεγάλο υψόμετρο «προστάτευσε» τις περιοχές», όπως επισημαίνουν οι δύο Έλληνες ερευνητές.
Συνολικά, η ποσότητα της σκόνης αυξήθηκε κατά μέσο όρο μισό μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης περιόδου. Στη νότια Ευρώπη, η μέση ποσότητα σκόνης τη δεκαετία που μελετήθηκε ανήλθε σε 5,3 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα αντιπροσωπεύοντας το 31% της ετήσιας τιμής αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για σωματίδια PM10 (με διάμετρο 10 μικρόμετρα ή μικρότερη). Αντιθέτως, στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη καταγράφηκε μέση τιμή 2,1 μικρογραμμάρια.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν ανάλυση των αλπικών πυρήνων πάγου από τα ελβετοϊταλικά σύνορα και διαπίστωσαν ότι η εναπόθεση σκόνης έχει αυξηθεί κατά περίπου 110% από την προβιομηχανική εποχή, δηλαδή τα τελευταία 250 χρόνια, υποδεικνύοντας μακροπρόθεσμη άνοδο της σκόνης. Η άνοδος αυτή συνδέεται με αυξανόμενη ξηρασία στη Βόρεια Αφρική και μεταβολές στα μοτίβα ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας που φέρνουν όλο και ισχυρότερους ανέμους από την περιοχή αυτή προς την Ευρώπη, δύο φαινόμενα που εντάθηκαν κατά τη δεκαετία που μελετήθηκε.
Ο επικεφαλής του έργου, Κάσπαρ Ντάλενμπαχ (Kaspar Dallenbach) από το Κέντρο για την Ενέργεια και τις Περιβαλλοντικές Επιστήμες του PSI παρατηρεί ότι «δεν είναι ακόμα απολύτως σαφές σε ποιο βαθμό η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έχει συμβάλει σε αυτή την εξέλιξη ή αν την εντείνει περαιτέρω. Ωστόσο, τα τρέχοντα δεδομένα μας υποδεικνύουν ότι η άνοδος της ερημικής σκόνης τουλάχιστον διευκολύνεται από τις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και τη σχετική υπερθέρμανση του πλανήτη. Αυτό οδηγεί σε ξηρότερες συνθήκες σε ορισμένες περιοχές και στην επέκταση των ερήμων».
Αν και η μελέτη κάλυπτε την περίοδο μέχρι το 2021, ωστόσο ο Πέτρος Βασιλάκος και ο Μάνος Μανούσακας εκτιμούν ότι τα συμπεράσματα της έρευνας εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα. «Τα στοιχεία από την ανάλυση των πυρήνων πάγου δείχνουν μια σαφή και συνεχή άνοδο της ποσότητας αφρικανικής σκόνης που φτάνει στην Ευρώπη κατά τα τελευταία 250 χρόνια, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχουν ενδείξεις ότι η τάση αυτή θα εξασθενήσει στο μέλλον», επισημαίνουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η επιδείνωση της ρύπανσης από σκόνη θα μπορούσε να επηρεάσει ολοένα και περισσότερο την ποιότητα του αέρα και τη δημόσια υγεία, καθώς η σκόνη της ερήμου μπορεί να βλάψει την υγεία. Διευκρινίζουν, τέλος, ότι οι καταγραφές ήταν περιορισμένες σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της βορειοανατολικής Ευρώπης, των Βαλκανίων και των Σκανδιναβικών χωρών.
