Η σχολική χρονιά για τα Λύκεια τελείωσε χθες Παρασκευή και τα παιδιά μπαίνουν πλέον σε φάση εξετάσεων. Την Δευτέρα, 18 Μαΐου ξεκινούν οι προαγωγικές εξετάσεις για την Α’ και Β’ Λυκείου και θα διαδεχθούν οι Πανελλαδικές την Παρασκευή 29 Μαΐου. Οι εξετάσεις στα Γυμνάσια θα ξεκινήσουν στις 2 Ιουνίου, ενώ τα μαθήματα θα έχουν ολοκληρωθεί την Τετάρτη, 27 Μαΐου.

Οι προσδοκίες και η πίεση για επίδοση κορυφώνονται, κάτι που συχνά συνοδεύεται από έντονο άγχος στα παιδιά. Πώς εκδηλώνεται το άγχος των εξετάσεων; Με τι συνδέεται; Πώς μπορούν οι γονείς να στηρίξουν τα παιδιά; Το ΑΠΕ-ΜΠΕ απευθύνθηκε στην Ελένη Κουτσοπούλου, ψυχολόγο – ψυχοθεραπεύτρια της Γραμμής 115 25 και του Συμβουλευτικού Κέντρου του Μαζί για το Παιδί.

Κάθε χρόνο αυξάνεται το ποσοστό των γονιών που καλούν στη γραμμή, αναφορικά με το πώς να διαχειριστούν το άγχος των παιδιών τους, είτε πρόκειται για παιδιά σχολικής ηλικίας (6 – 12 ετών) είτε για παιδιά εφηβικής ηλικίας (12 – 18 ετών), αναφέρει η κ. Κουτσοπούλου. «Το άγχος, άλλωστε, αποτελεί μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε πραγματικούς ή φανταστικούς κινδύνους. Για παράδειγμα, για ένα παιδί οι εξετάσεις μπορεί να φαντάζουν κίνδυνος ή απειλή, παρότι δεν είναι», περιγράφει.

Από ποια ηλικία εμφανίζεται το άγχος

Το άγχος επίδοσης δεν προκύπτει ξαφνικά στο λύκειο ούτε αφορά αποκλειστικά τη διαδικασία των Πανελλαδικών. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι αρχίζει να διαμορφώνεται από τα πρώτα σχολικά χρόνια, «όταν το παιδί ξεκινά να συγκρίνεται με τους συνομηλίκους του και αντιλαμβάνεται ότι η αξία του συνδέεται και με την επίδοση στο σχολικό πλαίσιο και όχι μόνο. Στο δημοτικό, το άγχος σχετίζεται κυρίως με τους βαθμούς και με την επίδοση στις εξωσχολικές δραστηριότητες», τονίζει η κ. Κουτσοπούλου. «Έχουμε συνήθως την εικόνα ενός παιδιού που νιώθει την ανάγκη να τα κάνει “όλα σωστά” – κάτι που συχνά ενισχύεται τόσο από το οικογενειακό (π.χ. υψηλές προσδοκίες γονέων) όσο και από το σχολικό περιβάλλον (π.χ. εισαγωγικές εξετάσεις σε πρότυπα). Έτσι, κάποιες φορές παρατηρούμε παιδιά που εμφανίζουν από πολύ νωρίς ανησυχία μήπως απογοητεύσουν τους σημαντικούς άλλους τους και κατά συνέπεια δυσκολεύονται να απολαύσουν τη μαθησιακή διαδικασία».

Ένας παράγοντας που δυσχεραίνει την κατάσταση είναι η αυξημένη χρήση οθόνης, η οποία «συνδέεται, σύμφωνα με έρευνες, με περισσότερα κοινωνικο – συναισθηματικά προβλήματα, όπως άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και συναισθηματική δυσκολία. Παράλληλα, παιδιά που ήδη βιώνουν άγχος ή δυσκολίες συχνά καταφεύγουν περισσότερο στις οθόνες ως τρόπο αντιμετώπισης», επισημαίνει η κ. Κουτσοπούλου. Ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) μαζί με την Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία, συνιστούν συγκεκριμένους χρόνους χρήσης της οθόνης, ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα, όμως για πολλούς λόγους τα όρια αυτά δεν τηρούνται ή τουλάχιστον δεν μεταδίδονται με ενδεδειγμένο τρόπο, προσθέτει.

Στόχος προφανώς δεν είναι να υπάρξουν παιδιά που δεν αγχώνονται ποτέ, ξεκαθαρίζει η κ. Κουτσοπούλου – αυτή είναι μια μη ρεαλιστική προσδοκία. «Στόχος είναι τα παιδιά να μεγαλώσουν μαθαίνοντας να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται το άγχος τους, να συνειδητοποιούν ότι η προσωπική τους αξία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αποτέλεσμα και να αναγνωρίζουν τα δυνατά τους στοιχεία», περιγράφει.

Σημαντική η διατήρηση της κοινωνικότητας

Οι γονείς καλό είναι να υπενθυμίζουν στο παιδί (αλλά και να το πιστεύουν οι ίδιοι) ότι οι εξετάσεις αποτελούν μια σημαντική διαδικασία όμως δεν θα καθορίσουν ολόκληρη τη ζωή του, τονίζει η κ. Κουτσοπούλου. Επομένως, είναι ουσιαστικό να τις αντιμετωπίσει ως μια πρόκληση για το πόσο μπορεί να φτάσει και όχι ως απειλή. «Αν υιοθετήσει αυτή την οπτική, τότε αυτομάτως το άγχος παύει να είναι τόσο δυσβάσταχτο και κατά συνέπεια γίνεται πιο εύκολα διαχειρίσιμο», εξηγεί.

Ο εγκέφαλος για να λειτουργήσει αποδοτικά χρειάζεται ισορροπία, που σημαίνει όχι διαρκή πίεση και απομόνωση, συνεχίζει η κ. Κουτσοπούλου. Η ξεκούραση, η κίνηση, ο ύπνος, η επικοινωνία και η παρέα με αγαπημένους ανθρώπους ενισχύουν τόσο τη συγκέντρωση όσο και την ψυχική ανθεκτικότητα.

Μερικές πρακτικές συμβουλές για τους μαθητές είναι οι εξής:

* Οργάνωσε τον χρόνο σου με ρεαλιστικό πρόγραμμα και μικρούς επιτεύξιμους στόχους
* Κάνε διάλειμμα και μην αισθάνεσαι άσχημα γι’ αυτό
* Βγες με φίλους και μιλήστε για κάτι άλλο – υπάρχει και η ζωή σας εκτός των μαθημάτων
* Ασχολήσου με τις δραστηριότητες που αγαπάς
* Μην ταυτίζεσαι με τον βαθμό που βλέπεις στο χαρτί
* Μίλα για ό,τι σε απασχολεί σε αυτούς που αγαπάς και εμπιστεύεσαι
* Σύντομα αυτό που ζεις τώρα θα είναι μια ανάμνηση – θυμήσου πόσα άλλα που σου φαίνονταν «βουνό» έχεις καταφέρει

Οι γονείς να υπενθυμίζουν στα παιδιά ότι η αποδοχή και η αγάπη δεν εξαρτώνται από την επίδοση

Παράλληλα, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά το παιδί να διαχειριστεί το άγχος «δημιουργώντας πρώτα απ’ όλα ένα ήρεμο και σταθερό περιβάλλον, να ακούν με προσοχή χωρίς άμεση κριτική ή συμβουλές, να αναγνωρίζουν το άγχος ως φυσιολογικό, να εστιάζουν στην προσπάθεια και όχι μόνο στο αποτέλεσμα, να ενθαρρύνουν την ισορροπία (διάβασμα – ξεκούραση) και να υπενθυμίζουν ότι η αποδοχή και η αγάπη δεν εξαρτώνται από την επίδοση», εξηγεί η κ. Κουτσοπούλου.

Η υπερβολική πίεση, οι συγκρίσεις με άλλα παιδιά, η διαρκής εστίαση στους βαθμούς καλό είναι να αποφεύγονται. Ταυτόχρονα, οι γονείς δεν πρέπει να υποτιμούν τα συναισθήματα των παιδιών, ούτε να τους προσφέρουν πολλές συμβουλές όταν εκείνα είναι αγχωμένα, υπογραμμίζει η κ. Κουτσοπούλου.

Οι γονείς μπορούν να καταλάβουν ότι χρειάζεται να ζητηθεί βοήθεια, όταν το άγχος είναι έντονο και επιμένει, επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση ή τη λειτουργικότητα του παιδιού ή το οδηγεί σε αποφυγή ή έντονη απόσυρση.

Το άγχος εκδηλώνεται με «σφίξιμο στο στομάχι ή στο στήθος, πονοκέφαλο, ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή, διαταραχές ύπνου ή όρεξης, έντονη ανησυχία, αρνητικές σκέψεις (“δεν θα τα καταφέρω”), δυσκολία συγκέντρωσης, καταστροφολογικά σενάρια, εκνευρισμό, απόσυρση, αναβλητικότητα ή αντίθετα υπερβολική μελέτη χωρίς ξεκούραση», αναφέρει η κ. Κουτσοπούλου.

Έφηβοι με τη συγκατάθεση των γονέων και οι ίδιοι οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν στη γραμμή υποστήριξης 11525 του Μαζί για το Παιδί που προσφέρει δωρεάν συμβουλευτική. Η γραμμή λειτουργεί Δευτέρα έως Παρασκευή 09:00–19:00.