Η σχολική χρονιά στα Λύκεια έληξε χθες Παρασκευή και οι μαθητές μπαίνουν πλέον σε φάση εξετάσεων. Τη Δευτέρα 18 Μαΐου ξεκινούν οι προαγωγικές εξετάσεις για Α’ και Β’ Λυκείου, ενώ την Παρασκευή 29 Μαΐου θα ακολουθήσουν οι Πανελλαδικές. Στα Γυμνάσια οι εξετάσεις ξεκινούν στις 2 Ιουνίου, αφού τα μαθήματα θα έχουν ολοκληρωθεί την Τετάρτη 27 Μαΐου.

Οι προσδοκίες και η πίεση για υψηλή επίδοση εντείνονται, γεγονός που συχνά συνοδεύεται από έντονο άγχος στους μαθητές. Πώς εκδηλώνεται το άγχος των εξετάσεων; Τι το προκαλεί; Πώς μπορούν οι γονείς να στηρίξουν τα παιδιά; Το ΑΠΕ-ΜΠΕ ζήτησε τη γνώμη της Ελένης Κουτσοπούλου, ψυχολόγου-ψυχοθεραπεύτριας της Γραμμής 115 25 και του Συμβουλευτικού Κέντρου του Μαζί για το Παιδί.

Κάθε χρόνο περισσότεροι γονείς καλούν στη γραμμή για να ρωτήσουν πώς να διαχειριστούν το άγχος των παιδιών τους, είτε πρόκειται για παιδιά σχολικής ηλικίας (6-12 ετών) είτε για εφήβους (12-18 ετών), επισημαίνει η κ. Κουτσοπούλου. «Το άγχος αποτελεί φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε πραγματικούς ή φανταστικούς κινδύνους. Έτσι, για ένα παιδί οι εξετάσεις μπορεί να αποτελούν απειλή, παρότι στην πραγματικότητα δεν είναι», εξηγεί.

Το άγχος επίδοσης δεν ξεκινά ξαφνικά στο Λύκειο και δεν αφορά μόνο τις Πανελλαδικές. Έρευνες δείχνουν ότι διαμορφώνεται ήδη από τα πρώτα σχολικά χρόνια, όταν το παιδί αρχίζει να συγκρίνεται με τους άλλους και συνειδητοποιεί ότι η αξία του συνδέεται και με την επίδοσή του στο σχολικό πλαίσιο και όχι μόνο. Στο δημοτικό, το άγχος εστιάζεται κυρίως στους βαθμούς και στην επίδοση σε εξωσχολικές δραστηριότητες», σημειώνει η κ. Κουτσοπούλου. «Συνήθως έχουμε την εικόνα ενός παιδιού που θέλει να τα κάνει “όλα σωστά”, κάτι που συχνά ενισχύεται από το οικογενειακό (π.χ. υψηλές προσδοκίες γονέων) και το σχολικό περιβάλλον (π.χ. εισαγωγικές εξετάσεις σε πρότυπα). Έτσι, βλέπουμε παιδιά που από νωρίς ανησυχούν μήπως απογοητεύσουν τους σημαντικούς άλλους και δυσκολεύονται να χαρούν τη μάθηση».

Ένας σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας είναι η υπερβολική χρήση οθόνης, που σχετίζεται, σύμφωνα με έρευνες, με αυξημένα κοινωνικό-συναισθηματικά προβλήματα, μεταξύ των οποίων άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και συναισθηματικές δυσκολίες. Παράλληλα, παιδιά που ήδη βιώνουν άγχος συχνά καταφεύγουν στις οθόνες ως τρόπο διαχείρισης, εξηγεί η κ. Κουτσοπούλου. Ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) και η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία συστήνουν συγκεκριμένα όρια χρόνου μπροστά στην οθόνη ανά ηλικία, αλλά για διάφορους λόγους αυτά δεν τηρούνται ή δεν κοινωνούνται με τον κατάλληλο τρόπο, προσθέτει.

Σαφώς ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν αγχώνονται ποτέ, επισημαίνει η κ. Κουτσοπούλου – κάτι τέτοιο είναι ανέφικτο. «Στόχος είναι τα παιδιά να μάθουν να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται το άγχος τους, να αντιλαμβάνονται ότι η αξία τους δεν εξαρτάται μόνο από το αποτέλεσμα και να αναγνωρίζουν τα δυνατά τους σημεία», υπογραμμίζει.

Οι γονείς θα πρέπει να θυμίζουν στο παιδί (και να το πιστεύουν οι ίδιοι) ότι οι εξετάσεις είναι σημαντικές αλλά δεν καθορίζουν ολόκληρη τη ζωή του, τονίζει η κ. Κουτσοπούλου. Επομένως, είναι σημαντικό να τις αντιμετωπίσει ως πρόκληση για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει και όχι ως απειλή. «Όταν υιοθετήσει αυτή την οπτική, το άγχος σταματά να είναι τόσο συνθλιπτικό και γίνεται πιο διαχειρίσιμο», εξηγεί.

Ο εγκέφαλος για να λειτουργήσει αποδοτικά χρειάζεται ισορροπία, δηλαδή όχι συνεχή πίεση και απομόνωση, συνεχίζει η κ. Κουτσοπούλου. Ο ύπνος, η ξεκούραση, η κίνηση, η επικοινωνία και η παρέα με αγαπημένα πρόσωπα ενισχύουν τη συγκέντρωση και την ψυχική αντοχή.

* οργάνωσε τον χρόνο σου με ρεαλιστικό πρόγραμμα και μικρούς επιτεύξιμους στόχους
* κάνε διάλειμμα και μην αισθάνεσαι άσχημα γι’ αυτό
* δες τους φίλους σου και μιλήστε για κάτι άλλο – υπάρχει ζωή και εκτός μαθημάτων
* κάνε πράγματα που αγαπάς
* μην ταυτίζεσαι με τον βαθμό που βλέπεις στο χαρτί
* μίλα για ό,τι σε απασχολεί στους δικούς σου ανθρώπους
* σύντομα αυτό που ζεις θα είναι μια ανάμνηση – σκέψου πόσα άλλα “βουνά” έχεις ήδη κατακτήσει

Παράλληλα, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά το παιδί να διαχειριστεί το άγχος “δημιουργώντας ένα ήρεμο και σταθερό περιβάλλον, ακούγοντας με προσοχή χωρίς άμεση κριτική ή συμβουλές, αναγνωρίζοντας το άγχος ως φυσιολογικό, εστιάζοντας στην προσπάθεια και όχι μόνο στο αποτέλεσμα, ενθαρρύνοντας ισορροπία (διάβασμα-ξεκούραση) και υπενθυμίζοντας ότι η αγάπη και η αποδοχή δεν εξαρτώνται από την επίδοση”, επισημαίνει η κ. Κουτσοπούλου.

Η υπερβολική πίεση, οι συγκρίσεις με άλλα παιδιά και η διαρκής εστίαση στους βαθμούς πρέπει να αποφεύγονται. Οι γονείς δεν θα πρέπει να υποτιμούν τα συναισθήματα των παιδιών ούτε να τα κατακλύζουν με συμβουλές όταν είναι αγχωμένα, προσθέτει.

Οι γονείς πρέπει να αναζητήσουν βοήθεια όταν το άγχος είναι έντονο και επίμονο, επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση ή τη λειτουργικότητα του παιδιού ή το οδηγεί σε αποφυγή και έντονη απόσυρση.

Το άγχος εκδηλώνεται με “σφίξιμο στο στομάχι ή στο στήθος, πονοκέφαλο, ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή, διαταραχές ύπνου ή όρεξης, έντονη ανησυχία, αρνητικές σκέψεις (“δεν θα τα καταφέρω”), δυσκολία συγκέντρωσης, καταστροφολογικά σενάρια, εκνευρισμό, απόσυρση, αναβλητικότητα ή υπερβολική μελέτη χωρίς ξεκούραση”, επισημαίνει η κ. Κουτσοπούλου.

Έφηβοι με τη συγκατάθεση των γονέων τους και οι ίδιοι οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν δωρεάν στη γραμμή 11525 του Μαζί για το Παιδί, Δευτέρα έως Παρασκευή 09:00-19:00.