Από την εκτίμηση της πορείας της τερηδόνας έως τη δημιουργία τρισδιάστατων «ψηφιακών διδύμων» ασθενών, η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) έχει πάψει να είναι απλώς θεωρητική πρόταση για την ιατρική και την οδοντιατρική και έχει μετατραπεί σε καθημερινή ερευνητική και κλινική πραγματικότητα.
Οι εφαρμογές της ΤΝ στην υγεία, την οδοντιατρική και την ορθοδοντική, όπως και οι βιοηθικές προεκτάσεις της, έγιναν αντικείμενο συζήτησης στο Medical Innovation Forum, που διεξάγεται στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum στη Θεσσαλονίκη.
Η κοινή εκτίμηση που διατυπώθηκε ήταν ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις, η ΤΝ και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) θα συνεισφέρουν θετικά στη ζωή και στους επαγγελματικούς κλάδους, μεταξύ των οποίων η οδοντιατρική και η ορθοδοντική, λειτουργώντας ως σημαντικός συνεργάτης των ιατρών. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε ότι η ΤΝ δεν πρόκειται να αντικαταστήσει τους ιατρούς· «οι ιατροί που θα αξιοποιούν την ΤΝ θα αντικαταστήσουν τους ιατρούς που δεν θα την αξιοποιούν».
Εφαρμογές της ΤΝ στην υγεία
Η ΤΝ χρησιμοποιείται ήδη για πρόβλεψη, διάγνωση και υποστήριξη αποφάσεων σε πλήθος τομέων της υγείας, με έμφαση στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs).
Σύμφωνα με τον ερευνητή στο ΕΚΕΤΑ και διευθυντή του Εργαστηρίου Οπτικής Αναλυτικής, Κωνσταντίνο Βότη, η ΤΝ αξιοποιείται για πρόβλεψη, υποστήριξη διάγνωσης και ταχύτερη ανίχνευση παθήσεων, από τον διαβήτη και τα καρδιαγγειακά νοσήματα έως την οδοντιατρική.
Επισήμανε, επίσης, ότι εφαρμόζεται από τη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων έως την ανάπτυξη «ψηφιακών διδύμων» ασθενών. Στην οδοντιατρική αναπτύσσονται μοντέλα ανοικτού κώδικα, εκπαιδευμένα σε ακτινογραφικά δεδομένα, με στόχο την ανίχνευση παθολογιών και την ενίσχυση της κλινικής απόφασης.
Παράλληλα, έθεσε ως κρίσιμο παράγοντα τη διεθνή συνεργασία για τη δημιουργία αξιόπιστων υποδομών ΤΝ στην υγεία, σημειώνοντας ότι το βασικό δεν είναι μόνο η τεχνολογία, αλλά και η συνεργασία. Δίκτυα ερευνητικών φορέων στην Ελλάδα και το εξωτερικό προσπαθούν να οικοδομήσουν υποδομές που θα καταστήσουν την ΤΝ απτό εργαλείο κλινικής υποστήριξης και όχι απλώς ερευνητικό πείραμα.
Τέλος, υπογράμμισε ότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η τεχνολογία θα αντικαταστήσει τον ιατρό, αλλά ποιοι ιατροί θα μπορέσουν να την ενσωματώσουν αποτελεσματικά στην πράξη, σύμφωνα με το ΑΠΕ ΜΠΕ.
Η οδοντιατρική ως πεδίο εφαρμογής της ΤΝ
Η οδοντιατρική προσφέρεται ιδανικά για την εφαρμογή της ΤΝ λόγω του μεγάλου όγκου απεικονιστικών δεδομένων και της ανάγκης αναγνώρισης μορφολογικών προτύπων, ανέφερε ο αναπληρωτής καθηγητής στην Οδοντιατρική Σχολή του ΑΠΘ, Αριστείδης Αρχάκης.
Όπως επισήμανε, η ΤΝ εφαρμόζεται ήδη στη διάγνωση τερηδονικών βλαβών, περιοδοντικής νόσου, οστικής απώλειας και άλλων παθολογικών καταστάσεων, καθώς και στον προεγχειρητικό σχεδιασμό στην εμφυτευματολογία. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα χρησιμοποιούνται επίσης ως εργαλεία υποστήριξης γνώσης και κλινικής απόφασης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην παιδοδοντιατρική. Ο κ. Αρχάκης τόνισε ότι η ΤΝ μπορεί να συνεισφέρει στην έγκαιρη αναγνώριση τερηδόνας πρώιμης παιδικής ηλικίας, προτού εμφανιστούν κλινικά συμπτώματα. Παράλληλα, συστήματα ανάλυσης εικόνας μπορούν να εντοπίζουν μικροβιακή πλάκα σε ενδοστοματικές φωτογραφίες, υποστηρίζοντας τόσο τον κλινικό ιατρό όσο και την εκπαίδευση των γονέων σε προληπτικές πρακτικές. Ολοκλήρωσε λέγοντας ότι ο στόχος δεν περιορίζεται στη διάγνωση, αλλά επεκτείνεται στην πρόληψη σε πρώιμο στάδιο και στην στοχευμένη παρέμβαση σε παιδιά υψηλού κινδύνου.
Από τη διάγνωση στην πρόβλεψη της ορθοδοντικής θεραπείας
Στις εφαρμογές της ΤΝ στην ορθοδοντική πράξη, από τη διάγνωση έως την πρόβλεψη των θεραπευτικών αποτελεσμάτων, εστίασε ο αναπληρωτής καθηγητής Ορθοδοντικής στο ΑΠΘ, Ελευθέριος Κακλαμάνος.
Η ΤΝ χρησιμοποιείται σε ακτινογραφίες και φωτογραφίες για τον εντοπισμό και την τμηματοποίηση (segmentation) δοντιών και γνάθων σε 2D και 3D απεικονίσεις. Παράλληλα, αναπτύσσονται μοντέλα που εκτιμούν τη σκελετική ανάπτυξη, υποστηρίζουν τον σχεδιασμό θεραπείας και προβλέπουν το τελικό αποτέλεσμα.
Ο ίδιος παρατήρησε ότι τα εμπορικά εργαλεία παρουσιάζουν αστοχίες σε σύνθετα περιστατικά, γεγονός που έχει οδηγήσει σε ερευνητικές συνεργασίες και ανάπτυξη νέων συστημάτων με τη συμμετοχή και της ομάδας του ΕΚΕΤΑ.
Η βιοηθική διάσταση της ΤΝ στην Ιατρική
Τη βιοηθική διάσταση της ΤΝ στην ιατρική ανέδειξε ο καθηγητής Κλινικής Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΑΠΘ, Γιώργος Παπαζήσης.
Όπως ανέφερε, η ΤΝ χρησιμοποιείται σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από την κλινική παρακολούθηση και την ανάπτυξη φαρμάκων έως την επιδημιολογική επιτήρηση, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πανδημία COVID-19 και την ανάλυση μεγάλων δεδομένων.
Τα βασικά ηθικά ζητήματα αφορούν την προστασία προσωπικών δεδομένων στο πλαίσιο του GDPR, τις πιθανές μεροληψίες των αλγορίθμων λόγω μη αντιπροσωπευτικών δεδομένων εκπαίδευσης και την ισότιμη πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες.
